NOS Nieuws - Algemeen

(Oud-)studenten die tijdens het leenstelsel hebben gestudeerd, krijgen van het kabinet een extra compensatie van 44,50 euro per gestudeerde maand. Het bedrag voor deze studenten zal daarmee uitkomen op ruim 2100 euro per persoon.

Het is de tweede compensatie voor deze groep, die de 'pechgeneratie' is gaan heten. Het gaat om studenten die tussen 2015 en 2023 onder het leenstelsel vielen en daardoor geen aanspraak konden maken op studiefinanciering.

Met het geld dat het kabinet daarmee bespaarde, moest de onderwijskwaliteit omhoog worden geschroefd. Maar in de jaren daarna groeide de kritiek op het stelsel.

Zo merkten studenten niet altijd iets van de kwaliteitsverbeteringen en bleek uit onderzoek dat het leenstelsel zorgde voor toenemende kansenongelijkheid. Uiteindelijk werd het leenstelsel in 2023 afgeschaft en kregen studenten weer studiefinanciering.

Hoeveel voor de 'pechgeneratie'?

Daarna ontstond er een politieke discussie over of en hoeveel compensatie de 'pechgeneratie' moest krijgen. Vorig jaar kregen uiteindelijk 350.000 studenten een vergoeding overgemaakt: gemiddeld 1800 euro, zo'n 34 euro per maand dat ze geen studiefinanciering kregen.

Maar een meerderheid van de Tweede Kamer vond dit bedrag niet hoog genoeg. Het kabinet-Rutte IV besloot daarom eind 2024 al om nog eens 1,4 miljard euro voor deze groep uit te trekken. Minister Letschert (Onderwijs) stuurt het precieze plan nu naar de Tweede Kamer. Daarin staat ook dat een kleine groep studenten, die om bijzondere redenen geen diploma kon halen, ook de compensatie krijgt.

'Substantiële tegemoetkoming'

Maar studentenbond LSVB vindt ook de nieuwe compensatie niet genoeg. Zij willen dat (oud-)studenten volledig moeten worden gecompenseerd voor de misgelopen studiefinanciering. De basisbeurs voor uitwonende studenten is nu 324 euro per maand.

Letschert benadrukt dat dit de laatste compensatie zal zijn die de leenstelselstudenten krijgen. "Het is volgens mij een mooie tegemoetkoming", vindt de minister. "Ik hoop dat studenten zien dat dit in het licht van de uitdagingen in het land substantieel is."

De verwachting is dat DUO vanaf april 2027 de compensatie zal overmaken naar iedereen die daar recht op heeft. Het bedrag wordt automatisch op de rekening gestort, of verrekend met de resterende studieschuld.

Het nieuwe kabinet trekt een wetsvoorstel van het vorige kabinet in, dat moest regelen dat statushouders niet meer automatisch voorrang krijgen bij het toewijzen van sociale huurwoningen. Minister Boekholt-O'Sullivan gaat een nieuwe wet maken, die volgens haar wel "uitvoerbaar" is.

De minister van Volkshuisvesting wil nog voor het einde van dit jaar een nieuw voorstel op papier hebben, waarin statushouders dezelfde positie krijgen als andere woningzoekenden op de huurmarkt. Ze krijgen dan dus ook geen voorrang meer alleen vanwege hun status.

Op het voorstel van Boekholts voorganger, oud-woonminister Keijzer, om gemeenten te verbieden nog standaard voorrang te verlenen aan statushouders kwam veel kritiek, onder meer van de Raad van State. De nieuwe minister denkt dat het sneller is om een nieuwe wet te maken, dan om het voorstel van Keijzer aan te passen.

Alternatieve huisvesting

Los van de wet wil ze in een convenant met gemeenten en andere partijen afspreken dat er snel "flexibele woonlocaties voor statushouders" komen, zodat mensen met een verblijfsvergunning wel uit de overbelaste asielzoekerscentra weg kunnen.

Haar plan is om aan te sluiten bij "succesvolle initiatieven in het land die we kunnen opschalen. Zo zijn verschillende gemeenten al aan de slag met alternatieve huisvesting, zoals flexwoningen. Ook woningdelen kan een oplossing zijn." De nieuwe wet zal pas ingaan als er voor voldoende alternatieve huisvesting is gezorgd.

"Voorrang voor statushouders bij sociale huur knelt steeds meer", stelt Boekholt, "omdat andere woningzoekenden te lang op een wachtlijst staan". Ze wil met haar voorstel voor alternatieve huisvesting "de druk op de sociale woningvoorraad verminderen".

Urgentieverklaring

Het huidige beleid is dat gemeenten mogen bepalen wie met voorrang een sociale huurwoning krijgt. Dat blijft voorlopig zo. Behalve aan statushouders, kunnen ze bijvoorbeeld urgentie geven aan mensen die te maken hebben met gezondheidsproblemen of huiselijk geweld.

Vorig jaar nam de Tweede Kamer een PVV-voorstel aan dat verderging dan het latere voorstel van Keijzer. Daarin stond dat statushouders onder geen enkele voorwaarde meer voorrang mochten krijgen op een sociale huurwoning, dus ook niet als er een ander probleem speelde.

Dat voorstel hing aan de 'regiewet' van Keijzer, die ervoor moet zorgen dat er sneller gebouwd kan worden. Keijzer heeft het er met een zogeheten novelle weer uitgehaald. Het ziet ernaar uit dat haar woonwet daardoor binnenkort toch naar de Eerste Kamer kan worden gestuurd.

Kabinet: kansrijke asielzoekers na drie maanden aan het werk

De ministerraad nam vandaag ook een ander asielplan aan. Dat houdt in dat asielzoekers die kans maken op een verblijfsvergunning na drie maanden aan het werk mogen.

Tot nu toe mogen alle asielzoekers een baan zoeken als hun asielaanvraag minstens een half jaar in behandeling is. Dat geldt ook voor mensen die uit 'veilige landen' als Marokko, Tunesië, India en Kosovo komen. Zij maken nauwelijks kans op een verblijfsstatus.

Volgens de nieuwe regels hebben zogenoemde veiligelanders geen recht meer om in Nederland te werken.

De politie heeft afgelopen nacht twee minderjarigen aangehouden vanwege een verdachte situatie in Heemstede. Regionale media schrijven dat de situatie zich afspeelde in de buurt van een joodse instelling.

Het gaat om tieners van 14 en 17 jaar oud. De politie hield al actief toezicht in het gebied bij de Adriaan Pauwlaan in Heemstede. Toen agenten rond 01.15 uur een verdachte situatie zagen, werden de twee gecontroleerd. Ze zijn vervolgens meegenomen naar het politiebureau voor verhoor en verder onderzoek.

Het toezicht op de locatie gaat door om de rust in de wijk te bewaren, laat de politie weten. De politie wil niet bevestigen dat het om een joodse instelling gaat.

Extra beveiliging

Sinds de onrust en explosies bij joodse instellingen in Amsterdam en Rotterdam krijgen veel plekken extra beveiliging. Alle drie de acties zijn opgeëist door de groep Harakat Ashab al-Yamin al-Islamiyyah.

Vier tieners die zijn opgepakt na de aanslag op een synagoge in Rotterdam worden verdacht van een explosie, brandstichting en poging tot brandstichting met een terroristisch oogmerk. Zij zitten allemaal nog vast. Gisteren werd een vijfde verdachte aangehouden.

Van de twee verdachten die op een scooter wegreden na het plaatsen van een explosief bij de joodse school in Amsterdam deelde de politie herkenbare beelden. De politie kreeg daardoor ruim honderd tips binnen.

Ook voor de explosie bij een bankgebouw op de Zuidas zoekt de politie twee mogelijke verdachten op een fatbike.

De kinderrechter in Groningen oordeelt dat Jeugdbescherming Noord per direct een nieuwe woonplek voor een 13-jarige jongen moet vinden. De organisatie plaatste de jongen in een vakantiehuisje, zonder passende begeleiding.

De uithuisplaatsing levert serieuze veiligheidsrisico's op, oordeelt de kinderrechter, die stevige kritiek uit op Jeugdbescherming Noord. De jongen heeft professionele hulp nodig voor zware gedragsproblemen. Bovendien is de plaatsing in strijd met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) en het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK).

De jongen kwam al vaker in aanraking met jeugdhulp, zowel vrijwillig als gedwongen. Volgens de rechter resulteerde de hulp niet in een gedegen diagnose of een passende behandeling. Sterker nog, het gedrag van de jongen verslechterde na de inzet van gedwongen jeugdhulp, ziet de rechter.

Geen begeleiding

Vanuit de gesloten jeugdvoorziening waar hij verbleef, raakte hij op het criminele pad. Welke feiten de jongen precies heeft gepleegd is niet duidelijk, maar ze waren dusdanig ernstig dat hij drie maanden vastzat in een inrichting, schrijft RTV Noord.

Na zijn straf mocht hij naar huis met een enkelband, waar hij bij zijn moeder terechtkwam. Omdat de moeder van de jongen niet met zijn gedrag kon omgaan, werd met spoed een uithuisplaatsing aangevraagd.

De jongen werd in een huisje op een vakantiepark geplaatst, omdat er volgens jeugdbeschermers geen andere plek beschikbaar was. De rechter zegt verrast te zijn dat er op het vakantiepark helemaal geen gespecialiseerde jeugdpsychiaters of ervaren begeleiders werkzaam waren. In plaats daarvan ging het om medewerkers van een bedrijf dat is gespecialiseerd in arbeidsparticipatie.

Nieuwe plek vinden

Welke jeugdhulpaanbieder namens Jeugdbescherming Noord achter de plaatsing zit, is niet duidelijk. Gemeenten zijn verplicht met erkende aanbieders te werken. Die moeten voldoen aan strenge eisen voor veiligheid en toezicht. Dat is hier niet gebeurd, oordeelt de kinderrechter. "Een dergelijke plaatsing kan niet worden aangemerkt als verantwoorde jeugdhulp."

Volgens de rechter staat vast dat het belang van het kind bij de uithuisplaatsing niet voorop is gesteld. De organisatie krijgt tot 30 maart de tijd om een nieuwe woonplek voor de jongen te vinden.

Volgens de Jeugdwet is de gemeente verantwoordelijk voor passende jeugdhulp. Het onderbrengen van minderjarigen op een vakantiepark is strikt verboden.

Meer misstanden

De plaatsing op het vakantiepark staat niet op zichzelf. Afgelopen juli nog werd de jeugdzorginstelling onder verscherpt toezicht geplaatst door de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd.

In augustus kwamen bij een meldpunt nog zo'n vijftig meldingen binnen van misstanden. De meldingen bij het meldpunt, dat werd opgezet door lokale politici, werden gedaan door ouders, pleegouders en (oud-)medewerkers.

Wat is Jeugdbescherming Noord?

Als een minderjarige thuis niet veilig kan opgroeien of een misdrijf heeft gepleegd, kan een rechter een maatregel opleggen. De minderjarige moet dan verplicht hulp krijgen, van een jeugdbeschermingsorganisatie. Landelijk zijn er veertien van die organisaties.

Jeugdbescherming Noord is verantwoordelijk voor een groot deel van de gezinnen in de provincies Groningen en Drenthe. Jaarlijks komen er zo'n duizend terecht bij de organisatie.

De waarschuwing van het Internationaal Energieagentschap over een ongekende energiecrisis leidt in Nederland niet direct tot extra maatregelen of adviezen. Dat zeggen verschillende ministers voorafgaand in de ministerraad.

Het IEA waarschuwde vandaag dat de oorlog in het Midden-Oosten zo'n omvangrijke crisis veroorzaakt dat overheden en burgers in de hele wereld zuinig moeten zijn met energiebronnen.

Een van de adviezen is om zoveel mogelijk thuis te werken. Dat neemt minister van Werk, Aartsen niet over. "Mensen moet vooral zelf weten waar ze werken en hoe ze werken, samen met hun werkgever", zegt de VVD-minister. "Lijkt me heel slecht als wij ons daarmee gaan bemoeien."

Langzamer rijden

Ook het advies om de maximumsnelheid te verlagen of het aantal auto's dat de weg op mag te beperken, legt dit kabinet naast zich neer. "Dat overwegen we niet", zegt minister van Infrastructuur Karremans (VVD). "Daar is ook helemaal geen aanleiding voor."

Hij wijst erop dat de adviezen van het IEA gelden voor als er nijpende tekorten zijn. "Maar dat is niet het geval in Nederland."

Zijn collega Van Veldhoven (Klimaat en Groene Groei) wijst er ook op dat het advies over "de hele wereld gaat". De situatie in Nederland is anders dan op sommige andere plekken, omdat hier nog genoeg olie en gas binnenkomt, aldus de D66-minister.

Wel zegt ze dat mensen zelf besparende maatregelen kunnen treffen of adviezen van het agentschap kunnen overnemen. "Dat is altijd goed voor de eigen portemonnee."

Hard gelag

Mensen kunnen bijvoorbeeld proberen te besparen op brandstof, die vandaag weer een beetje duurder is geworden. Het kabinet gaat voorlopig niks doen aan de hoge prijzen van benzine en diesel, benadrukt minister Karremans nog maar eens. Italië en Spanje hebben er inmiddels voor gekozen de accijnzen op brandstoffen tijdelijk te verlagen.

Hij erkent dat het voor veel Nederlanders op dit moment "een hard gelag" is aan de pomp. Maar daar wil het kabinet nu niks aan doen, bijvoorbeeld met een accijnsverlaging. "Als je gaat ingrijpen, dan doe je dat wel met het geld van de mensen thuis, dat is belastinggeld."

Daarnaast, zegt minister van Financiën Heinen, is de situatie nu zo veranderlijk dat het lastig is om de juiste maatregelen te nemen. "Je moet wel weten waar je op stuurt." Verder zegt hij dat de situatie ernstig is, maar nog niet zo ernstig als na het begin van de oorlog in Oekraïne. Dat had grotere impact op de energieprijzen hier.

Opties verkennen

Volgende week gaat Heinen (VVD) in debat met de Tweede Kamer over mogelijke maatregelen. Deze week stuurde het kabinet een brief met mogelijke maatregelen die ingezet kunnen worden als de oorlog langer aanhoudt en de gevolgen groter worden.

Genoemde maatregelen zijn onder meer een noodfonds, energietoeslagen, het tijdelijk verlagen van de energiebelasting of een energieplafond. Maar het kabinet benadrukte daarbij dat het om opties gaat die worden verkend.

De piloot van een luchtballon die in augustus vorig jaar hard neerkwam bij de landing, is niet schuldig aan de dood van een inzittende. Ook wordt hij niet verantwoordelijk gehouden voor het gewond raken van anderen aan boord.

Het Openbaar Ministerie (OM) oordeelt na onderzoek dat het ongeluk niet de schuld is van de piloot, maar het gevolg was van een "noodlottige samenloop van omstandigheden die niet konden worden voorzien".

Daarom is besloten de zaak tegen de gezagvoerder te seponeren. Het OM zegt dat de gezagvoerder ten onterechte als verdachte was aangemerkt.

Windvlaag

De luchtballon kwam bij het ongeluk bij het Friese De Hoeve door een windvlaag bij de landing hard neer op een weiland, waarna de mand begon te stuiteren. Daardoor vielen inzittenden uit de mand en moesten vijf mensen naar het ziekenhuis. Een 66-jarige vrouw overleed ondanks een reanimatiepoging. In totaal waren er 34 mensen aan boord.

De gezagvoerder werd verdacht van schuld aan het ongeluk, het deelnemen aan het luchtverkeer op een manier waarop inzittenden gevaar liepen en een slechte voorbereiding op de vlucht van de ballon.

Van dit laatste punt werd de vlieger verdacht omdat vooraf bekend was dat er sterke wind stond. Vanuit het KNMI was een waarschuwing uitgegeven voor windvlagen van tussen de circa 18 en 26 kilometer per uur. Tijdens de landing zelf waren er windvlagen tot ongeveer 31 kilometer, wat veel is voor zo'n luchtballon.

Goede keuze voor landing

Uit onderzoek dat werd uitgevoerd door de luchtvaartpolitie bleek dat de windsnelheid hoger was dan verwacht. Er waren die dag ook andere ballonvaarders opgestegen.

De gezagvoerder heeft de landing ook goed uitgevoerd, oordeelt het OM. Dat hij daar goed over heeft nagedacht, blijkt uit dat hij een eerdere landing afblies omdat het landingsveld te klein was voor de windsnelheden en de grootte van de ballon.

"Uit onderzoek blijkt dat hij onder moeilijke omstandigheden een goede keuze heeft gemaakt over het landingsveld en de uitvoering van de landing", stelt het OM. Het onderzoek wees ook uit dat de luchtballon in goede staat was en dat er genoeg brandstof was. Ook de voorbereiding van de vlucht was niet ondermaats, vindt het OM.

De man van Iraanse afkomst die gisteren is neergeschoten in Schoonhoven, is een tegenstander van het Iraanse regime. Dat zei minister van Weel (Justitie en Veiligheid) bij het begin van de ministerraad.

De man, die bij de politie werkt, had volgens Van Weel veel volgers op sociale media, waar hij bekendstaat als iemand die zich uitliet tegen het Iraanse regime. Hoelang hij in Nederland woont, is niet duidelijk. Hij ligt ernstig gewond in het ziekenhuis.

Concrete aanwijzingen dat de schietpartij te maken heeft met de Iraanse afkomst van de man, zijn er niet, zegt de minister. "Maar het feit dat hij Iraans is en zich uitsprak tegen het regime, is iets wat we serieus moeten nemen."

Onrust bij mensen van Iraanse afkomst

In Nederland leidt de schietpartij tot veel onrust bij mensen van Iraanse afkomst. Veel van hen wonen hier omdat ze gevlucht zijn voor het Iraanse regime.

"Dat dit regime lange armen wereldwijd heeft en dit soort zaken kan organiseren, is bekend", zegt Van Weel. Hij doelt dan op eerdere liquidaties, waar hoogstwaarschijnlijk Iran achter zat.

"De vraag is of er in dit geval ook sprake van is. Maar dat het bij mensen van Iraanse afkomst tot onrust leidt, snap ik heel erg", zegt Van Weel. Hij laat onderzoeken wat de schietpartij betekent voor de veiligheid van andere mensen van Iraanse afkomst in Nederland. "Waar het nodig is, nemen we extra maatregelen."

'Niet stil blijven als Iran er te maken heeft'

Mogelijk speelde Iran een rol bij de aanslagen op de synagogen in Amsterdam en Rotterdam. Hoewel daar volgens Van Weel nog geen aanwijzingen voor zijn, speculeert hij alvast over vervolgstappen als dat wel zo is.

"Dan gaan we in ieder geval maatregelen nemen tegen het Iraanse regime", zegt de minister. "We brengen in kaart welke drukmiddelen we hebben en we zullen er niet stil over blijven als het zo blijkt te zijn." Hij noemt bijvoorbeeld het uitoefenen van druk op de Iraanse ambassade.

Jan B., de man die verdacht wordt van het misbruiken van kinderen op een Amsterdams kinderdagverblijf, werd eerder al op non-actief gesteld bij een andere kinderopvang. Dat blijkt uit onderzoek van onderzoeksprogramma Het Misdaadbureau van Powned. Toch kon hij maandenlang blijven werken bij andere crèches.

De 66-jarige man werkte eerder als invalkracht bij kinderopvang Eigen&Wijzer in Huizen, waar de alarmbellen afgingen. Na de eerste melding in april mocht B. na een gesprek nog terugkeren, maar toen twee maanden later weer een melding binnenkwam, werd hij op non-actief gesteld en werd zijn contract beëindigd.

De opvang deed volgens Powned alles volgens het boekje wat betreft de meldingen: ze volgden de meldcodes en klopten aan bij landelijke instanties zoals de politie. De directie van de opvang liet aan het programma weten dat de instanties destijds "onvoldoende basis" zagen voor nader onderzoek.

Ondertussen kon B. vervolgens aan de slag bij andere kinderdagverblijven. Uiteindelijk werd hij in november 2025 aangehouden op verdenking van poging tot verkrachting van een 2-jarig meisje op een kinderdagverblijf in Amsterdam.

VOG bleef gewoon geldig

Omdat er geen strafrechtelijk onderzoek naar de man werd gestart, bleef zijn Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) gewoon geldig. Die verklaring is in sommige beroepsgroepen wettelijk verplicht, zoals in de kinderopvang, om aan te tonen dat iemands gedrag geen risico vormt.

Door de strenge privacyregels kunnen werkgevers elkaar nu niet waarschuwen voor werknemers als er geen rechter aan te pas is gekomen.

Volgens de opvang in Huizen moet dat veranderen. De directie wil met de overheid in gesprek over een waarschuwingssysteem en het aanpassen van procedures.

Voor de rechter

Jan B. verscheen deze maand voor het eerst voor de rechter. Hij wordt verdacht van het misbruiken van zeker twee kinderen en het maken en bezitten van kinderporno. Ook werd bij hem thuis een babysekspop gevonden. Het bezit daarvan is strafbaar.

Voordat B. op het kinderdagverblijf in Amsterdam ging werken, zou hij in januari 2024 een jongen van 13 onzedelijk hebben betast. Ook zou hij naaktfoto's hebben gemaakt van twee kinderen: een jongen van 3 en een baby. Uit eerder onderzoek bleek dat er nog zeker negen andere kinderen slachtoffer zijn.

Het OM kreeg zeker twintig nieuwe meldingen in het onderzoek, die volgens het OM "enorm verschillend zijn qua aard en mate van concreetheid".

In de Zuid-Koreaanse stad Daejeon zijn zeker 55 mensen gewond geraakt bij een brand in een fabriek waar auto-onderdelen worden gemaakt. Volgens de brandweer zijn 24 gewonden er slecht aan toe en worden er nog 14 mensen vermist.

De brandweer had moeite om de brand te bestrijden, onder meer omdat een deel van het pand is ingestort. Verwacht wordt dat het aantal slachtoffers zal oplopen.

Bekijk hier beelden van de enorme rookwolken boven de fabriek:

Werknemers van de fabriek raakten gewond toen ze uit het gebouw sprongen in een poging om te vluchten. Ook ademden veel mensen rook in. Getuigen zeggen dat het vuur zich razendsnel verspreidde en dat er mogelijk een explosie aan vooraf ging.

Honderden brandweerlieden zijn aanwezig om het vuur te blussen. Op beelden zijn grote rookwolken te zien boven de fabriek. Hoe de brand kon ontstaan, is niet bekend.

De kans is groot dat Unilever naast de ijsdivisie ook het onderdeel voedingsmiddelen verkoopt. Al dagen doen geruchten hierover de ronde en nu heeft Unilever de gesprekken hierover ook zelf bevestigd.

Vanmorgen kwam het levensmiddelenconcern met een verklaring, na een week van veel geruchten. Unilever laat weten een overnamebod voor de voedingsdivisie te hebben ontvangen van McCormick & Company, een Amerikaanse specerijenproducent.

McCormick & Company bestaat sinds 1889 en is groot geworden met peper en later allerlei barbecuesauzen.

Afgeslankt

Hoewel Unilever laat weten met McCormick & Company in gesprek te zijn, is het nog onzeker of de overname daadwerkelijk gaat plaatsvinden. Unilever zegt in de verklaring dat de voedingsmiddelendivisie een sterk financieel profiel heeft en gelooft dat de afdeling succesvol zal zijn als onderdeel van Unilever.

Het Brits-Nederlandse bedrijf verhuisde in 2020 van Rotterdam volledig naar Londen. Eerder verkocht het al een aantal voedingsmerken, waaronder de Vegetarische Slager, Unox Conimex, Becel en andere margarinemerken. Ook Magnum, Ben & Jerry's en ander ijsmerken ging de deur uit.

Na een mogelijke verkoop blijven vooral merken voor huishoudelijke en persoonlijke verzorging onderdeel van de portefeuille van Unilever, zoals Andrelon, Axe en Robijn.

De oorlog in het Midden-Oosten veroorzaakt zo'n grote energiecrisis dat overheden en burgers in de rest van de wereld terughoudend moeten zijn met energiebronnen. Daarvoor waarschuwt het Internationaal Energieagentschap (IEA).

De organisatie spreekt van de "grootste verstoring ooit" op de wereldwijde oliemarkt, nu de doorvaart door de Straat van Hormuz vrijwel volledig is gestremd door Iraanse blokkades. Het IEA adviseert onder meer om thuis te werken en met het openbaar vervoer te reizen zodat er minder benzine verbruikt wordt.

Ook wordt er geadviseerd om elektrisch te koken en wordt overheden gevraagd snelheidslimieten met minimaal 10 kilometer per uur te verlagen om ook zo het brandstofverbruik omlaag te krijgen.

"Zonder een snelle oplossing zullen de gevolgen voor de energiemarkten en economieën steeds ernstiger worden", zegt Fatih Birol, uitvoerend directeur van het IEA. "Als wereldwijde energieautoriteit doet het IEA er alles aan om de stabiliteit van de energiemarkten te ondersteunen."

Rol voor industrie

Volgens het IEA is er ook een rol weggelegd voor de industrie. In landen waar de gasvoorraden onder druk staan, kunnen fabrieken mogelijk overschakelen van lpg naar alternatieve brandstoffen.

Vorige week maakte het IEA al bekend dat zijn 32 leden, waaronder Nederland, samen ruim 400 miljoen vaten olie vrijgeven uit de noodvoorraden om zo de prijsstijgingen te dempen. Het was de grootste vrijgave uit de geschiedenis van de organisatie. Vooralsnog dreigen er geen energietekorten in Nederland.

Het Internationaal Energieagentschap werd opgericht tijdens de oliecrisis van 1973. Een van de belangrijkste taken is het garanderen van energiezekerheid.

Sinds het uitbreken van de oorlog in het Midden-Oosten, drie weken geleden, zijn de energieprijzen wereldwijd enorm gestegen. De landelijke adviesprijs voor benzine (2,57 euro) en diesel (2,65 euro) staan op recordhoogten.

Liveblog

Volg de laatste ontwikkelingen rond de oorlog in het Midden-Oosten in ons liveblog.

De Noorse kroonprinses Mette-Marit heeft er spijt van dat ze mensen niet heeft gewaarschuwd voor Epstein. "Hij chanteerde mensen, en daar had ik anderen over moeten inlichten", zegt ze in een uitgebreid interview met de Noorse omroep NRK.

In het gesprek gaat ze, bijgestaan door haar man kroonprins Haakon, voor het eerst uitgebreid in op haar band met de veroordeelde zedendelinquent. Ze zegt dat ze door hem is "gemanipuleerd en bedrogen. Ze noemt hem "een slecht mens", maar zegt nooit bewijs te hebben gezien van seksueel misbruik.

Ze zegt in het bij vlagen geëmotioneerde interview wel de verantwoordelijkheid te nemen "dat ik zijn achtergrond niet zorgvuldiger heb gecontroleerd". "Natuurlijk had ik hem liever niet ontmoet."

Kijk hier een fragment waarin ze zegt dat ze gemanipuleerd werd:

Mette-Marit kwam begin februari onder vuur te liggen omdat e-mailwisselingen tussen haar en Epstein opdoken in stukken die de Amerikaanse justitie vrijgaf. Daaruit bleek dat ze geregeld contact had met Epstein, zelfs nadat hij in 2008 was veroordeeld voor het dwingen van vrouwen tot prostitutie.

De prinses leerde Epstein kennen in 2011 via gemeenschappelijke vrienden, die net als zij werkten voor goede doelen die erop gericht waren om kwetsbare meisjes en vrouwen in ontwikkelingslanden te helpen. Zij vertrouwde deze mensen, en ging er daarom vanuit dat Epstein ook te vertrouwen was.

Epstein werd in 2019 aangeklaagd voor 'sekshandel' van minderjarige meisjes, maar werd voordat de rechtszaak van start ging dood gevonden in zijn cel.

E-mails

Wie haar aan hem heeft voorgesteld, wil ze niet zeggen. "Het is mijn eigen verantwoordelijkheid dat ik niet genoeg onderzoek naar Epstein heb gedaan", erkent ze.

In een e-mail uit 2011 valt te lezen dat ze de toen al eens veroordeelde Epstein had opgezocht op internet "en dat zag er niet goed uit", met daarachter een smiley. Als ze had geweten dat hij een zedendelinquent was, had ze daar naar eigen zeggen geen smiley achter gezet, zegt ze nu. Ze zegt dat het contact te lang geleden is om te weten wat ze wel over hem ontdekt had.

Hun mails waren volgens haar "vriendschappelijk van aard". Mette-Marit wilde in het interview met de Noorse omroep niet ingaan op de inhoud van de e-mails, "om te voorkomen dat mensen gekwetst worden". Zo weigert ze in te gaan op haar kwalificatie over een "saaie bruiloft". Dat was ten tijde van het koninklijke huwelijk in Luxemburg, dat zij samen met haar man in 2012 bijwoonde.

Mette-Marit noemt het gênant dat deze privémails nu openbaar zijn geworden.

Høiby

Niet alleen Mette-Marit ligt onder vuur, ook de zaak van haar zoon Høiby is een hoofdpijndossier voor het Noorse koningshuis. Hij staat terecht voor 38 misdrijven, waaronder het verkrachten van vier vrouwen. Tegen hem werd woensdag ruim 7,5 jaar celstraf geëist. Het interview vond plaats na de laatste dag van het proces, een vonnis wordt in juni verwacht.

In het interview werd niet gesproken over een e-mail uit 2012, waarin Høiby besproken wordt. De prinses vraagt aan Epstein of het ongepast is als "een moeder twee naakte vrouwen met een surfplank voorstelt als telefoonbeginscherm van haar 15-jarige zoon". Die e-mail stuurde ze vanaf haar officiële mailaccount.

Onveilig gevoel

De prinses zegt in het interview wel dat ze in het huis van Epstein is geweest. Ze beweert dat zij zich daar onveilig voelde, hoewel ze zegt nooit iets meegemaakt te hebben wat wijst op het grootschalige misbruik van de veroordeelde zedendelinquent. "Iedereen die ik met Epstein heb gezien, was volwassen."

Wel heeft de prinses in het Amerikaanse Palm Beach met Epstein "iets meegemaakt", waardoor zich onveilig voelde. Daar wil ze niets over kwijt, maar ze zegt wel toen haar man kroonprins Haakon te hebben gebeld. Haakon zegt dat hij zich dat telefoontje herinnert, en dat hem toen duidelijk werd dat zijn vrouw daar niet meer wilde zijn.

Haar man wist van het contact en zegt Epstein zelf ook te hebben ontmoet tijdens een vakantie. Omdat het een privécontact was heeft Mette-Marit andere leden van het Noorse koningshuis en ministeries er niet over ingelicht.

'Slecht mens'

Mette-Marit verbrak het contact toen ze zich realiseerde dat Epstein een slecht mens was. Omdat hij haar "manipuleerde", heeft het lang geduurd voordat ze inzag dat er dingen gebeurden die niet in de haak waren, beweert ze. Volgens haar heeft ze langer dan nodig contact met hem onderhouden omdat ze een gemeenschappelijke vriend hadden.

Ze wist niet dat Epstein een "misbruiker" was, "maar ik had genoeg begrepen om te denken dat hij een slecht mens was met wie mensen geen contact moesten hebben", kijkt ze terug. "Dus ik heb er spijt van dat ik het niet aan meer mensen heb verteld. Dat had ik wel moeten doen."

Hoe het NRK-interview met Mette-Marit tot stand kwam

Toen begin februari duidelijk werd dat e-mails van prinses Mette-Marit voorkomen in de Epstein-documenten heeft de Noorse omroep NRK een interviewverzoek ingediend bij het Noorse koningshuis. Na aandringen van de omroep stemde Mette-Marit in met het interview, dat gisteren plaatsvond.

Omdat de prinses lijdt aan een longaandoening, kon het interview maximaal 20 minuten duren. De omroep heeft daarom vragen afgestemd op de duur van het gesprek.

De NRK benadrukt dat de omroep zelf heeft bepaald welke vragen werden gesteld. Ook is de uitwerking van het interview niet voor publicatie ingezien door het Noorse koningshuis of ministeries. De omroep heeft een transcriptie van het gesprek ook onder verschillende binnenlandse en Europese media verspreid.

De Italiaanse politicus Umberto Bossi, oprichter van de rechts-populistische Lega-partij, is op 84-jarige leeftijd overleden. Dat melden zijn familie en partijgenoten aan persbureau Reuters.

Bossi richtte in 1989 de Lega Nord op en groeide uit tot het gezicht van de partij, die zich verzette tegen de macht van de centrale overheid in Rome. Hij kwam op voor de belangen van het welvarende Noord-Italië.

Hij overleed op 84-jarige leeftijd in een ziekenhuis in Varese, in het noorden van Italië. Een doodsoorzaak is niet bekendgemaakt.

De Italiaanse premier Meloni schrijft op X dat Umberto Bossi "een fundamentele bijdrage leverde aan de vorming van het eerste centrumrechtse blok" in Italië. "In dit moment van groot verdriet betuig ik mijn medeleven aan zijn familie en zijn politieke achterban."

"Rome, de dief!"

Bossi beschouwde het armere zuiden van Italië als een probleemkindje, dat profiteerde van het belastinggeld van het rijke Noord-Italië. Daarom zette hij zich in voor de autonomie van het noorden.

Uiteindelijk maakte hij zich zelfs hard voor afscheiding van het noorden, waarvoor hij de fictieve republiek Padanië uitriep in 1996. Binnen zijn beweging werd de leus "Rome, de dief" een bekend symbool van dat verzet.

Zijn directe en vaak harde taalgebruik maakte Bossi een van de meest opvallende politici in Italië. Voor zijn, vaak felle, aanhangers was hij een verdediger van regionale belangen. Critici verweten hem dat hij polariseerde en racistische uitspraken deed.

Hij zette zich fel af tegen het de bestuurders in Rome en Zuid-Italië:

Afgetreden om verduistering

Bossi was ruim twintig jaar het gezicht van Lega Nord. Hij regeerde mee in de landelijke politiek, onder leiding van oud-premier Berlusconi. Hij was tweemaal minister.

Aan Bossi's lange politieke carrière kwam een einde door een financieel schandaal. Hij stapte in 2012 op bij de Lega Nord omdat hij samen met zijn zoon verdacht werd van verduistering. Hij gebruikte partijgeld voor zijn privéleven.

Hij werd in 2017 veroordeeld voor fraude en kreeg een gevangenisstraf van ruim twee jaar. Dat vonnis werd uiteindelijk vernietigd omdat het hooggerechtshof oordeelde dat de feiten waren verjaard.

Nieuwe wind onder opvolger Salvini

In 2013 nam de huidige vicepremier Matteo Salvini het stokje van Bossi over. Lega Nord ging op in de bredere partij Lega. Salvini probeerde het gedachtegoed dat aanvankelijk voor het noorden bedoeld was, voor heel Italië te laten aanslaan. Bossi verzette zich tegen die ontwikkeling, maar bleef wel lid van de partij.

Salvini bleef trouw aan enkele strijdpunten van Bossi en zijn oudere versie van de partij, zoals de strijd tegen migranten. Bossi was de drijvende kracht geweest achter de strenge immigratiewet uit 2002 en hij noemde migranten "bingo bongo's". Hij zei ooit in een kranteninterview dat "de marine en de kustwacht onze kusten moeten verdedigen en hun kanonnen daarvoor moeten gebruiken".

Uiteindelijk maakte Salvini met Lega deel uit van de regering van Mario Draghi, in 2021.

Voor veel Iraniërs is het de belangrijkste feestdag van het jaar: Nowruz, de eerste dag van de lente. Het Perzisch nieuwjaar is normaal gesproken een feest met veel familiebezoeken, uitgebreid eten en het begin van de vakantie. Maar voor de Iraanse bevolking is er weinig feestvreugde nu het land in grote crisis verkeert en het ongewis is waar de oorlog toe gaat leiden.

Dit jaar is het stiller op straat in Teheran dan normaal rond deze tijd, wanneer mensen uitgebreid inkopen doen. Veel Iraniërs gaan alleen naar buiten voor de hoognodige boodschappen. Er is niet alleen angst voor Amerikaanse en Israëlische bombardementen, maar ook voor controles bij de vele checkpoints van de Islamitische Revolutionaire Garde. Tienduizenden inwoners zijn de hoofdstad ontvlucht.

Toch proberen Iraniërs nieuwjaar te vieren, zegt een 46-jarige man uit Teheran tegen de NOS. Het internet is al wekenlang afgesloten, maar het lukt hem wel om verbinding te krijgen met de buitenwereld. "Mensen bereiden zich voor, maken hun huizen schoon. Maar we vieren het kleiner, er zal minder familie over de vloer komen." Nowruz moet doorgaan: hij wil zich het feest niet laten ontnemen.

Vreugdevuren

Nog meer dan voorheen wordt het vieren van sommige tradities gezien als protest tegen het regime, met name Chaharshanbe Suri. Dat is een traditie waarbij Iraniërs op de laatste dinsdagavond van het jaar rond vreugdevuren dansen, over vuurtjes springen en vuurwerk afsteken om symbolisch de donkere dagen achter zich te laten.

Overheden waarschuwden dat mensen dit jaar niet de straat op moesten gaan. Op beelden is te zien dat in verschillende steden groepen jongeren toch bij elkaar kwamen. Geestelijken zien het eeuwenoude feest als heidens, dat niet thuishoort in de Islamitische Republiek. Dat machthebbers al jaren de vieringen ontmoedigen maakt dat sommige Iraniërs het juist aangrijpen als verzet.

Ook een vrouwelijke student uit Hamadan zegt tegen de NOS dat iedereen om haar heen nieuwjaar viert en dat het druk is op de markten in de stad in het westen van Iran, waar veel mensen uit Teheran naartoe zijn gevlucht. "We hebben er niet echt zin in dit jaar", zegt de twintiger, "maar we houden van onze nationale symbolen en willen die koesteren. De haft sin staat al in huis."

De haft sin is het middelpunt van elk Iraans huishouden bij Nowruz. Het is een gedekte tafel met daarop gekiemde tarwe, appels, knoflook, azijn en andere symbolen die staan voor voorspoed, gezondheid en geluk. Vaak staan er ook verse voorjaarsbloemen en een kom met een goudvis op tafel, tekenen van nieuw leven. Een traditie die door elke Iraniër wordt gevierd, ongeacht politieke voorkeur.

In de bazaars zijn net als altijd bloemen, eten en goudvissen te koop, maar niet iedereen kan zich dit veroorloven. De inflatie is tot recordhoogte gestegen. Door de economische crisis leven steeds meer Iraniërs onder de armoedegrens. Veel mensen hebben niet genoeg geld voor een uitgebreide maaltijd, zegt de man uit Teheran. "Je schrikt je kapot als je de prijskaartjes in de supermarkt ziet."

Einde van oorlog

Voor Iraanse Nederlanders voelt Nowruz dit jaar ook anders dan normaal. "Het voelt gek om iets te vieren terwijl er niets te vieren valt", vertelt Sarah Montazeri, een 36-jarige data-analist uit Amsterdam, die op haar tiende vanuit Iran naar Nederland kwam. "We zijn kapot van verdriet over wat er begin dit jaar gebeurd is in Iran."

Ze doelt op de vele duizenden, mogelijk zelfs tienduizenden mensen die in januari tijdens protesten werden doodgeschoten door ordetroepen. Bij een grote groep Iraniërs is de woede over het regime groot, het bloedbad in januari was voor velen de druppel. Zij hopen dat buitenlandse interventie een einde kan maken aan het huidige politieke systeem.

Maar er zijn ook mensen die hopen dat de oorlog zo snel mogelijk stopt en die er geen vertrouwen in hebben dat het regime op deze manier zal verdwijnen. Na bijna drie weken oorlog zijn meer dan 1300 burgerslachtoffers gevallen en wordt de verwoesting steeds groter. De belangrijkste leiders zijn gedood, maar er is politiek weinig veranderd.

Montazeri heeft haar moeder overgehaald om nieuwjaar dit jaar toch klein te vieren en de haft sin klaar te maken. "Meer als een traditie dan als een feest." Ze maakt zich zorgen over haar familieleden in Iran, die ze niet allemaal te pakken krijgt. "Ik hoop dat we Nowruz volgend jaar kunnen vieren met onze familie in een vrij land."

Goedemorgen! Vandaag begint de astronomische lente, vieren moslims wereldwijd Eid al-Fitr (Suikerfeest) en bezetten werknemers van Rijkswaterstaat drie bruggen over het Eemskanaal in Noordoost-Groningen uit onvrede over het uitblijven van een loonsverhoging.

Eerst het weer: vanmorgen komt eerst nog bewolking of mist voor, vanmiddag is het op de meeste plaatsen overwegend zonnig. Het blijft droog en bij een zwakke tot matige noordoostenwind wordt het 11 tot 14 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten? Dit is er vannacht gebeurd:

Premier Jetten is blij dat op de EU-top niet is besloten te tornen aan het klimaatbeleid. Sommige landen willen dat bedrijven minder hoeven te betalen voor hun CO2-emissierechten, als compensatie voor de hoge olieprijs. Nederland is daartegen, omdat die emissierechten juist bedoeld zijn om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen.

Jetten zegt dat Europa zonder dat klimaatbeleid nog voor vele honderden miljarden extra aan olie zou moeten importeren. De EU-landen hebben de Europese Commissie wel gevraagd om komende zomer al te komen met een tussentijdse beoordeling van het emissierechtensysteem.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

KLM Cityhopper opende de hangardeuren voor dertig meiden van middelbare scholen. Volgens het luchtvaartbedrijf kiezen steeds meer vrouwen voor een carrière in de luchtvaart, maar blijft het aandeel vrouwen in technische functies en het vliegerskorps nog erg laag.

Fijne dag!

Als de oorlog in het Midden-Oosten voortduurt, zullen huishoudens flink worden geraakt, en niet alleen aan de pomp. Ook kleding, gereedschap en eten worden op termijn duurder, hebben economen van de Rabobank berekend.

Die prijsstijgingen voelen we niet meteen, zegt Hugo Erken, hoofdeconoom bij RaboResearch. "Na drie maanden zie je de eerste effecten bij industriële producten als staal. De prijs loopt geleidelijk op, want eerst wordt transport duurder, dan spullen waar staal in zit als wasmachines en spelcomputers en uiteindelijk stijgen de lonen."

Volgens hem merken we pas een piek in de prijsstijging na 21 maanden, bijna twee jaar dus.

'Licht moet branden'

Het model van de onderzoekers van RaboResearch gaat niet verder dan die twee jaar vanwege de onzekerheid rondom de oorlog in Iran. De economen gaan uit van de olie- en gasprijzen van de afgelopen tijd, maar het is onduidelijk hoe ver die energieprijzen nog gaan stijgen.

Wat wel duidelijk is, is dat de prijs aan de pomp en de energierekening voor mensen het snelst te voelen zijn. Daarna zijn energie-intensieve producten aan de beurt. Dingen zoals vliegtickets en uitjes, zegt Erken.

"Neem een hotelovernachting. Het licht moet branden, de verwarming moet aan, er moet eten gekookt worden in het restaurant. Dat wordt allemaal duurder. En aan het eind van de rit moet het personeel ook nog meer worden betaald."

Lonen omhoog

Daar worden de effecten van de hoge energieprijzen volgens de econoom het laatst gevoeld. Diensten als de kapper, de schoonheidsspecialist en de automonteurs. "Vakbonden leggen de komende tijd waarschijnlijk een extra looneis op tafel bij CAO-overleggen."

Dat doen ze om de inkomens van werknemers te compenseren voor de hogere inflatie die we waarschijnlijk krijgen door de hoge energieprijzen. "Die hogere lonen moeten betaald worden door de werkgever en dat komt weer op het bordje van de consument terecht in de vorm van producten die duurder worden."

Lang aanhouden

De onderzoekers van RaboResearch verwachten dat de energieschok waar we nu het begin van voelen, langere tijd gaat aanhouden. Datzelfde zagen we volgens Erken ook in de energiecrisis van 2022, toen de oorlog in Oekraïne begon. Toen was de gasprijs overigens wel een stuk hoger dan nu.

Econoom Jan-Paul van de Kerke van het onderzoeksbureau van ABN AMRO verwacht ook dat producten duurder gaan worden. Hij houdt net als Erken de economische gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten in de gaten.

Volgens Van de Kerke kan Nederland sneller de gevolgen voelen van de hoge energieprijzen dan andere Europese landen. Onze inflatie ligt iets hoger dan in de rest van de eurolanden. Daarnaast is Nederland volgens hem de vorige energieschok van 2022 nog aan het verteren. "Het meest waarschijnlijke scenario is dat de inflatie in ons land richting de 3 procent gaat." Dat percentage ligt nu rond de 2,4 procent.

Erken verwacht wel dat de energieprijzen, net als na verloop van tijd in de Oekraïne-oorlog, langzaam weer normaliseren.

Uw verhaal

De NOS is bezig met een vervolgverhaal over de impact van de stijgende energieprijzen. Loopt uw energiecontract binnenkort af en/of bent u van plan vanwege de stijgende prijzen versneld te verduurzamen? Dan komen we graag met u in contact voor een reportage op radio en tv via economie@nos.nl.

Californië werkt aan een wetsvoorstel om de feestdag César Chávez-dag een andere naam te geven: Farmworkers Day, landarbeidersdag. Aanleiding hiervoor is onderzoek van The New York Times. Daarin beschuldigen twee vrouwen de in 1993 overleden Amerikaanse burgerrechtactivist César Chávez van jarenlang seksueel misbruik.

De Mexicaans-Amerikaanse Chávez streed in de jaren 60 en 70 voor betere werkomstandigheden voor landbouwarbeiders. Als boerenkind maakte hij al kennis met de zware omstandigheden waarin landbouwarbeiders werkten. Samen met activiste Dolores Huerta richtte hij in 1962 de National Farm Workers Association op, dat later United Farm Workers (UFW) werd.

Verkracht

In het onderzoek vertellen twee vrouwen in detail hoe Chávez hen jarenlang zou hebben misbruikt, onder wie de 95-jarige activiste Huerta. Op een avond in 1966 zou Chávez haar naar een afgelegen druivenveld hebben gereden en haar in de auto hebben verkracht.

Ze vertelde voor het eerst tegen de krant dat dit incident en verder misbruik leidde tot twee kinderen, die ze opgaf voor adoptie. Ze besloot geen aangifte te doen omdat ze bang was dat niemand binnen de vakbond haar zou geloven.

De andere vrouw, Debra Rojas, zegt dat Chávez haar voor het eerst ongepast aanraakte toen ze 12 jaar was. Zij zou op haar vijftiende door hem zijn verkracht. The New York Times heeft voor het onderzoek nog met zestig andere betrokken gesproken.

In Latijns-Amerika en de VS is geschrokken gereageerd de aantijgingen. Op 31 maart, op Chávez' geboortedag, staan een aantal Amerikaanse staten ieder jaar stil bij alles wat hij heeft bereikt, maar veel van die vieringen zijn uitgesteld of geschrapt. Vakbond United Farm Workers noemt de beschuldigingen verontrustend" en schokkend".

In een interview met Latino USA zei Huerta over de aantijgingen dat het tijd werd dat dit aan het licht kwam.

"Moeilijk te verzoenen"

In de staat Californië zijn meer dan 65 straten, plekken of gebouwen vernoemd naar Chávez. Het California Museum heeft al gezegd dat het Chávez uit de eregalerij van het museum wordt verwijderd.

Het is niet duidelijk wat er zal gebeuren met het César E. Chávez National Monument in Keene, Californië. Daar liggen Chávez en zijn vrouw Helen begraven. Ook bevindt zich daar zijn kantoor, waar een deel van het vermeende misbruik zou hebben plaatsgevonden.

In steden als Phoenix, Los Angeles, Portland en Albuquerque wordt al gekeken of gebouwen, straten en scholen die naar Chávez zijn vernoemd, een nieuwe naam moeten krijgen. In Colorado is bij het Denver Arts and Venues de buste van Chávez al van de sokkel verwijderd.

Teresa Romero, het huidige hoofd van United Farm Workers, zegt dat het aan de organisatoren of eigenaren van het gebouw is om de namen van Chávez te veranderen. "Ik respecteer de slachtoffers, ik respecteer de duizenden mensen die door de jaren heen als vrijwilligers voor de vakbond hebben gewerkt; dat zal niet veranderen."

Sommige Amerikanen hebben opgeroepen om plekken die naar Chávez vernoemd zijn, voortaan de naam van Huerta te geven. Iemand in Denver had daar meteen gehoor aan gegeven. Het bord bij het César Chávez Park was gisteren bedekt met een zeildoek. Iemand had er een handgemaakt bord overheen geplaatst met de tekst "Dolores Huerta Park".

In Mexico zijn bij de arrestatie van een drugsbaas minstens elf mensen om het leven gekomen, meldt de Mexicaanse regering. De slachtoffers zouden leden zijn van het beruchte Sinaloakartel.

Het leger voerde huiszoekingen uit in woningen die gelieerd zouden zijn aan de factie van de beruchte Mexicaanse drugsbaas Ismael 'El Mayo' Zambada, die sinds 2024 in de VS vastzit.

Zijn zonen zijn verwikkeld in een machtsstrijd met de zonen van Joaquín 'El Chapo' Guzmán, die sinds 2017 een gevangenisstraf in de VS uitzit. Met de twee oude leiders in de gevangenis vechten de nieuwe generaties om de volledige controle over het oppermachtige Sinaloakartel.

El Patas

De militairen van de Mexicaanse regering werden beschoten toen ze een woning binnenvielen in Culiacán, de hoofdstad van deelstaat Sinaloa. In de daaropvolgende schietpartij werden elf vermeende kartelleden gedood. Volgens de Mexicaanse autoriteiten zijn zij nog niet geïdentificeerd.

Omar Oswaldo Torres, alias 'El Patas', een leider die zich achter El Mayo schaart, werd tijdens de operatie aangehouden. Zijn dochter zou ook in het huis aanwezig zijn geweest, maar zij is niet gearresteerd. Wel werden er wapens in beslag genomen.

Wraakacties

Eind februari kwam Nemesio Oseguera Cervantes, bijgenaamd El Mencho, om het leven nadat hij zwaargewond was geraakt bij een legeroperatie tegen zijn Jalisco-kartel. Hij werd internationaal gezocht als leider van een van de grootste en machtigste drugskartels wereldwijd.

Zijn dood leidde tot een golf van geweld door wraakacties van kartelleden. Daarbij werden wegen geblokkeerd en voertuigen in brand gestoken. Ook vielen er doden.

Dertig jaar lang stond El Mayo aan de top van de Mexicaanse drugshandel. Wie is deze mysterieuze drugskoning en hoe liep hij tegen de lamp?

In de Brabantse plaats Klundert heeft de politie acht verdachten aangehouden. Zij worden verdacht van betrokkenheid bij het transport van honderden kilo's cocaïne. De drugs werden eerder gevonden in een busje in Papendrecht, zo'n dertig kilometer ten noorden van Klundert. In het busje werd ook een mogelijk vuurwapen aangetroffen.

Vannacht was er veel politie aanwezig bij een loods in Klundert. Het is nog niet duidelijk waarom. Volgens de politie leidde onderzoek van de zeehavenpolitie van Zeeland-West-Brabant naar de loods.

De cocaïne is inmiddels vernietigd, schrijft de politie.

Oud-NRC-hoofdredacteur Peter Vandermeersch is op non-actief gezet omdat hij kunstmatige intelligentie (AI) gebruikte voor het schrijven van blogposts en zijn nieuwsbrief. Dat bevestigt Vandermeersch na berichtgeving hierover van NRC.

De 65-jarige Vandermeersch was sinds afgelopen oktober actief als 'Fellow Journalism & Society' bij mediaconcern Mediahuis, dat ook NRC en De Telegraaf in handen heeft. Hij schreef over journalistieke onderwerpen als artificial intelligence (AI), digitalisering en persvrijheid.

Uit onderzoek van NRC blijkt dat Vandermeersch in zijn blogposts citaten opvoerde die door AI zijn verzonnen. In 15 van de 53 blogposts die hij schreef, staan citaten die niet naar een bron te herleiden zijn, aldus NRC. Sommige van deze nepcitaten verschenen ook in tijdschriften en kranten.

De artikelen van Vandermeersch konden ook als nieuwsbrief worden gelezen via het platform Substack. In totaal had hij zo'n 600 abonnees.

"Ik moet het boetekleed aantrekken", schrijft Vandermeersch op Linkedin. "In eerdere blogs over journalistiek gebruikte ik AI-taalmodellen en trapte in de val van de hallucinaties. Daardoor legde ik mensen citaten in de mond die niet klopten. Dat was niet enkel onzorgvuldig. Het was fout."

Tientallen citaten

De zaak kwam aan het rollen toen een medewerker van NRC de citaten uit een nieuwsbrief van Vandermeersch niet kon herleiden. Zeven bronnen bevestigen aan NRC dat ze de uitspraken niet herkennen of zich er niets van herinneren. Het gaat om tientallen citaten die zijn verzonnen.

In december plaatste NRC nog een opiniestuk van Vandermeersch. Daarin refereert hij aan een toespraak van de CEO van het Duitse mediabedrijf Axel Springer. Het opgevoerde citaat is nergens terug te vinden.

"Onze opinieredactie is hierop bij ingezonden stukken zeer alert, maar in dit geval blijkt een auteur toch in de fout te zijn gegaan", zegt Patricia Veldhuis, de huidige hoofdredacteur van NRC tegen de krant. "Wij zullen een correctie aan het stuk toevoegen."

Vandermeersch schrijft dat hij AI gebruikte voor het samenvatten van rapporten. "In het vertrouwen dat de samenvattingen correct waren. Al doende heb ik ten onrechte woorden in de mond gelegd van mensen, terwijl ik die als parafraseringen had moeten formuleren. In een aantal gevallen ging het om mijn interpretatie van hun woorden."

Hij zegt dat hij vanaf het begin van zijn nieuwsbrief AI-tools zoals ChatGPT, Perplexity en Google Notebook gebruikte. "Ik was enthousiast over de mogelijkheden die de AI-modellen boden en wilde daar volop mee experimenteren. Daar ben ook ik, zelfs met al die jaren van ervaring en kennis die ik op de teller heb, in de val getrapt van hallucinaties."

De Standaard

Vandermeersch vindt het "meer dan zuur" dat juist hij erin is getrapt, terwijl hij naar eigen zeggen collega's lange tijd heeft gewaarschuwd voor de gevaren van AI. "Natuurlijk had ik die zaken moeten controleren. De broodnodige 'human oversight', waarvoor ikzelf voortdurend pleit, schoot tekort."

Hij vindt ook dat hij transparanter had moeten zijn met zijn gebruik van kunstmatige intelligentie. "Toen ik wist dat een aantal citaten niet correct was, had ik die gelijk moeten rechtzetten. Nu deed NRC dat in mijn plaats."

De Belgische Vandermeersch was jaren hoofdredacteur van de Vlaamse krant De Standaard. In 2010 nam hij het roer over bij NRC. In 2019 stapte hij over naar het Ierse mediabedrijf Independent News & Media.