NOS Nieuws - Algemeen

Met nog vier dagen te gaan voor de Dag van de Overwinning, bereiden Russen zich voor op verregaande internetbeperkingen.

Volgens Bloomberg hebben Russen recordbedragen aan contant geld opgenomen. Het gaat om de grootste stijging in een maand sinds september 2022, toen president Poetin een "gedeeltelijke mobilisatie" afkondigde.

In Moskou viel het mobiele internet vanochtend uit, in Sint Petersburg gebeurde dat gisteravond al. In Moskou waren zelfs de websites op de zogeheten 'witte lijst', een zeer beperkt aantal websites, niet meer toegankelijk.

Halverwege de middag liet het Russische ministerie dat zich bezig houdt met digitale zaken weten dat de internetbeperkingen in Moskou weer worden opgeheven. Wel waarschuwde het ministerie dat er nieuwe beperkingen kunnen worden opgelegd. Vanuit meerdere Russische regio's worden klachten gemeld via storingswebsites.

Dat het internet beperkt zou worden, werd gisteren aangekondigd. Die internetbeperkingen rond 9 mei zijn ook niet helemaal nieuw: vorig jaar werd het internet ook beperkt rondom de parade.

De afgelopen weken werden de beperkingen waarmee Russen te maken krijgen steeds verder uitgebreid. Al jaren zijn socialemediaplatforms als Instagram en Facebook verboden. Ook YouTube en Whatsapp zijn dit jaar op de zwarte lijst beland.

Vorige maand is ook Telegram, van oorsprong een Russisch platform, in de ban gedaan. Via een VPN (een beveiligde en versleutelde privéverbinding met het internet) wordt het platform wel nog volop gebruikt, ook al wil het Kremlin dat de bevolking overstapt op de Russische app Max en wordt het gebruik van VPN's steeds lastiger gemaakt.

Kritiek neemt toe

Openlijk protest klinkt er in Rusland sinds het begin van de invasie in Oekraïne in 2022 nauwelijks. Voor het geringste tegengeluid zijn Russen veroordeeld tot jarenlange celstraffen. Toch begint de kritiek op de verregaande beperkingen de laatste weken aan te zwellen. Veel Russen hebben er in hun dagelijks leven last van.

Op sociale media, en zelfs op de Russische tv, worden steeds vaker kritische uitspraken gedaan over de internetbeperkingen. Uit opiniepeilingen in Rusland is af te leiden dat de populariteit van president Poetin al wekenlang daalt en op het laagste punt is beland sinds de inval in Oekraïne in februari 2022.

Poetin zelf lijkt de gevolgen van zijn afnemende populariteit te vrezen. De beveiliging voor de president is de afgelopen maanden "drastisch opgevoerd", valt te lezen in een gelekt rapport van een Europese inlichtingendienst, wat als eerste werd gemeld door het onafhankelijke Russische nieuwsmedium Important Stories.

Uit het rapport zou blijken dat Poetin bang is voor aanslagen op zijn leven en voor een staatsgreep.

Onlangs liet Poetin zich in algemene termen uit over "verboden, beperkende maatregelen en het ontwikkelen van nieuw straffen". Je alleen daarop richten is contraproductief, zei Poetin tijdens een bijeenkomst met parlementsleden. "Overmatige belemmeringen vertragen de ontwikkeling."

Aangepaste parade

De overwinningsparade van 9 mei zal er in ieder geval anders uitzien dan in de vorige jaren. Op de dag waarop Rusland de Tweede Wereldoorlog herdenkt, zullen voor het eerst sinds 2007 geen militaire voertuigen getoond worden. De woordvoerder van het Kremlin zegt dat dit te maken heeft met de veiligheidssituatie.

De Oekraïense president Zelensky zei gisteren dat het Kremlin bang is dat er drones boven het Rode Plein zouden vliegen. "Dat zegt veel, we moeten de druk blijven opvoeren."

Waar er vorig jaar nog voor het eerst in jaren tientallen staatshoofden de parade bijwoonden, lijkt het gastenboekje nu grotendeels leeg te blijven.

In hoeverre het internet de komende dagen nog verder lamgelegd wordt, is niet duidelijk. Wel hebben Russen steeds creatievere manieren gevonden om te communiceren met dierbaren. De onafhankelijke Russische nieuwssite The Insider zette ze al eens op een rijtje: van ouderwetse pagers tot bellen via de automatische kattenvoerbak met camera of het sturen van berichtjes via een gedeelde notitie-app.

De autoriteiten doen hun best om ook die creatieve opties te begrenzen. Zo meldde de onafhankelijke nieuwssite Verstka vandaag dat de bankapps de mogelijkheid om berichten te sturen bij het overmaken van geld uit hebben gezet. Ook dat leek een manier te worden waarop mensen met elkaar communiceren.

In de residentie van de Armeense president in Jerevan verzamelde zich vanochtend de top van de EU: voorzitter van de Europese Commissie Von der Leyen, buitenlandchef Kaja Kallas en voorzitter van de Europese Raad Antonio Costa.

Ze werden ontvangen door de Armeense premier Nikol Pasjinjan. Een militair orkest speelt het Armeense volkslied en het Europese Ode aan de Vreugde. Het was het begin van een speciale EU-Armenië-top. Het geheel duurde zo'n drie uur en het was vooral het bezegelen van diplomatiek voorwerk.

Gisteren waren de EU-kopstukken ook al in de Armeense hoofdstad. Daar meldden zich tal van Europese leiders en NAVO-chef Mark Rutte voor de Europese Politieke Gemeenschap.

In de steek gelaten

Tijdens dat overleg overheerste het sentiment dat het continent Europa onder grote druk staat. Een gevoel dat ze zowel in Armenië als in de Europese Unie herkennen. Armenië ligt ingesloten tussen Turkije en Azerbeidzjan - landen met wie het van oudsher een zeer complexe relatie heeft door onder andere de Armeense genocide en het conflict over Nagorno-Karabach.

Daarbij grenst Armenië in het zuiden aan Iran, waar oorlog woedt. De verhouding met Rusland gaat achteruit. "Rusland was voor Armenië tot enkele jaren terug veruit de belangrijkste bondgenoot," zegt Armenië-expert Marina Ohanjanyan van Instituut Clingendael. "Zeker op het gebied van veiligheid."

Maar Rusland wordt niet meer vertrouwd. De Armeniërs voelen zich in de steek gelaten omdat Rusland niet hielp bij de oorlogen om Nagorno-Karabach en aanvallen van Azerbeidzjan op Armenië. Armenië is wel nog altijd erg afhankelijk van de Russen, vooral voor energie.

De EU zoekt ondertussen over de hele wereld naar nieuwe vrienden, nu de relatie met de Amerikanen steeds verder verslechtert. Het ziet in Armenië een nieuwe partner in de Zuidelijke Kaukasus (Armenië, Georgië, Azerbeidzjan). Des te meer omdat buurland Georgië zich juist weer richting Rusland keert.

Verkiezingen

Die geopolitieke heroriëntatie leidde tot de EU-Armenië-top. "We zien dat oorlogen deze regio teisteren," zegt Commissievoorzitter Von der Leyen in gesprek met minister-president Pasjinjan. "Maar hier in de Zuidelijke Kaukasus ontvouwt zich een ander verhaal. In een tijd van nieuwe conflicten worden hier wonden geheeld."

Von der Leyen doelt daarmee op het vredesakkoord dat Armenië en Azerbeidzjan na decennia conflict met elkaar willen sluiten met hulp van de Amerikanen. Het moet nog officieel ondertekend worden.

Voor het vredesakkoord doet vooral Armenië concessies. Het land weet dat het militair niet op kan tegen Azerbeidzjan, wat zijn onderhandelingspositie slecht maakt. Het raakt de populariteit van de regering van Pasjinjan.

Komende maand zijn er parlementsverkiezingen. Ondanks de onvrede over het vredesakkoord, denkt Armenië-expert Ohanjanyan toch dat Pasjinjan goede kans maakt. "Er is niet echt een alternatief. Die alternatieven zijn vooral de mensen die het vorige regime vormden. En die zijn nog minder populair." Daarnaast leveren de concessies wel vrede op.

Ook komt het Pasjinjan niet slecht uit dat hij zich tijdens de Europese Politieke Gemeenschap en de EU-Armenië-top kan profileren als leider die internationaal meedoet.

Trump-route

De vraag is wat de nieuwe banden tussen de Europese Unie en Armenië daadwerkelijk gaan opleveren. Voor de EU is de Zuidelijke Kaukasus van groot belang voor de handelsroutes tussen Europa en China. Het gebied ligt precies tussen Rusland en Iran. De EU wil Armenië daarom helpen om van Armenië een regionaal knooppunt te maken.

Belangrijk daarvoor is de realisatie van de zogenoemde Trump-route voor Internationale Vrede en Welvaart. Deze transportroute moet Azerbeidzjan, via Armeens grondgebied, verbinden met zijn exclave Nachitsjevan. Het was een van de concessies die Armenië moest doen. De route krijgt Trumps naam vanwege zijn rol in het vredesproces.

Visumvrij reizen

Ook helpt de EU Armenië bij het bestrijden van buitenlandse inmenging, hybride aanvallen en desinformatie. Daarvoor werd vorige maand al een speciale EU-missie aangekondigd. En Armeniërs kunnen straks mogelijk visumvrij naar de EU reizen voor korte bezoeken. Daarvoor moet het land nog wel eerst aan verschillende voorwaarden voldoen.

Vorig jaar nam het Armeense parlement een wet aan om een poging te doen met Armenië te laten toetreden tot de EU. In een gezamenlijke verklaring die de EU en Armenië vandaag hebben gepubliceerd staat dat de EU de Europese ambitie van van het Armeense volk 'erkent'. Maar gezien de complexe geopolitieke situatie waarin Armenië zit, is EU-lid worden vooralsnog zeer onrealistisch.

De Rolling Stones hebben een nieuw studio-album aangekondigd, Foreign Tongues. Het komt op 10 juli uit, bijna drie jaar na de lancering van hun vorige album Hackney Diamonds.

De nieuwe plaat is in een maand opgenomen in de Metropolis Studios in Londen. Hij bevat veertien nummers, die voor een groot deel overbleven van het werk aan Hackney Diamonds.

Tijdens de promotie van dat album zei zanger Mick Jagger al dat ze "bijna driekwart" van het volgende album klaar hadden. Nu zegt hij dat het tot stand is gekomen na "heel intense weken" en dat de bandleden er met overtuiging aan hebben gewerkt.

Vanavond wordt in New York een videoclip gelanceerd van het nummer In the Stars. De hoes van het album is samengesteld uit de gezichten van Jagger, gitarist Keith Richards en gitarist Ronnie Wood. Op het album is ook drummer Charlie Watts te horen, in een opname die kort voor zijn overlijden in 2021 werd gemaakt.

Ook topartiesten uit de gloriejaren van de Stones, zoals Paul McCartney en Steve Winwood, hebben aan Foreign Tongues meegewerkt.

Het is het 25ste studioalbum van de Stones, die hun debuut The Rolling Stones meer dan zestig jaar geleden uitbrachten, in 1964. De Stones treden op sinds 1962. Jagger en Richards, beiden 82, zijn er sinds het begin bij, Wood (78) sinds 1975.

Geen concerten

De band maakte zijn fans al maanden warm voor het nieuwe album, onder meer met T-shirts en posters met de tekst "Who the fuck are The Cockroaches?", een naam waaronder ze in 1977 optraden bij een verrassingsconcert in Toronto.

De Rolling Stones gaan voor zover bekend niet live optreden. Plannen voor een tour dit jaar zijn geschrapt, naar verluidt vanwege de gezondheidstoestand van Keith Richards.

Bij een ongeval op de A1 ter hoogte van De Lutte is vanmiddag iemand omgekomen. Een busje botste volgens RTV Oost achterop een vrachtwagen die in de file stond. De bestuurder van het busje is overleden.

Het ongeluk gebeurde rond 13.15 uur. Verschillende hulpdiensten kwamen ter plaatse. De A1 tussen Hengelo en de Duitse grens was rond 17.00 uur nog altijd dicht. Het is niet bekend hoe lang dat duurt. De politie doet onderzoek. Verkeer kan omrijden via Enschede over de A35 en via de Duitse wegen A54 en A31.

Grenscontroles

Op de A1 bij De Lutte staan regelmatig files vanwege grenscontroles. Volgens de regionale omroep vonden er sinds de invoering van de grenscontroles al vaker ongelukken plaats waarbij voertuigen achterop de file botsten. Eind 2024 waren er twee dodelijke ongelukken in iets meer dan een week tijd bij De Lutte.

Anderhalve week geleden kwam een bestuurder in Gelderland om bij een kettingbotsing op de A12, vlak bij de Duitse grens.

De Iraanse en Amerikaanse aanvallen van gisteren waren volgens de VS geen schending van het staakt-het-vuren. Generaal Caine en defensieminister Hegseth maakten dat standpunt op een persconferentie bekend. De VS gaat de gevechtsoperaties tegen Iran dan ook niet hervatten.

Kort na de de persconferentie werden opnieuw Iraanse aanvallen gemeld door het ministerie van Defensie van de Verenigde Arabische Emiraten.

De VAE meldt in een bericht op X dat het land reageert op nieuwe drone- en raketaanvallen door Iran. Ook gisteren werden Iraanse aanvallen gemeld op doelen in de Golfregio. Daarnaast stelde de VS gisteren dat het Iraanse bootjes had vernietigd.

"Iran viel Oman één keer aan en de Verenigde Arabische Emiraten drie keer", zei Caine tegen de pers. De VAE meldde dat ze drones, kruis- en ballistische raketten hebben onderschept.

Volgens generaal Caine zette Iran ook raketten, drones en kleine boten in "tegen Amerikaanse troepen die de commerciële scheepvaart in de Straat verdedigen". Het Amerikaanse leger zei gisteren dat het zes kleine bootjes van Iraanse strijdkrachten tot zinken had gebracht.

De generaal stelde dat de Iraanse aanvallen niet ernstig genoeg zijn om het staakt-het-vuren te beëindigen. Amerika heeft nog niet gereageerd op de nieuwe aanvallen die door de Verenigde Arabische Emiraten worden gemeld.

'Twee schepen passeren Straat van Hormuz'

"Tot nu toe is het vandaag rustiger", zei Caine op de persconferentie, enkele uren voor de nieuwe aanvallen. Vandaag konden twee handelsschepen onder de Amerikaanse vlag ongeschonden door de Straat van Hormuz varen.

De Verenigde Staten proberen met hun Project Freedom de zeestraat voor de Iraanse kust te heropenen. Caine verwacht ondanks de recente aanvallen dat de VS de komende dagen meer schepen die door de oorlog zijn gestrand kan begeleiden in de zeestraat.

Voor Project Freedom hoeven Amerikaanse troepen de Iraanse wateren en het Iraanse luchtruim niet in, stelde Hegseth. "We zijn niet uit op een gevecht. Maar er kan niet worden toegestaan dat Iran onschuldige landen en hun goederen weert uit een internationale waterweg."

De Amerikanen proberen meer schepen die vastliggen weg te geleiden langs de Straat van Hormuz. Het is afwachten wat Iran daartegen gaat doen. Nadat president Trump het plan gisterennacht bekend had gemaakt, reageerde Iran: "Elke Amerikaanse inmenging in het nieuwe maritieme regime van de Straat van Hormuz zal worden beschouwd als een schending van het staakt-het-vuren".

Staakt-het-vuren

Ook Trump ging vandaag, in een persmoment in zijn kantoor, in op de situatie met Iran. "Iran weet wat het niet moet doen", toen hem werd gevraagd wat dan wel een schending van het staakt-het-vuren zou zijn. "Ze moeten doen wat slim is. (...) Ze moeten de witte vlag zwaaien en zich overgeven."

"Iran wil een deal sluiten met de VS", zei hij ook. Trump heeft in het verleden vaker beweerd dat Iran uit is op een deal met de VS. Iran spreekt dat geregeld tegen, zeker als het gaat om de eis dat het zijn nucleaire programma opgeeft. "In hun eigen media zeggen ze wat anders dan tegen ons", zei Trump, zonder daarover uit te weiden.

Sinds ruim drie weken geldt tussen de VS en Iran een broos bestand. Niet helemaal duidelijk is wat de precieze afspraken tussen beide landen zijn.

Vanaf volgende week is de eerste winactie bij het inleveren van blikjes en flesjes via statiegeldautomaten die via Tikkie uitbetalen, meldt producentenorganisatie Verpact. Die hoopt dat op die manier meer statiegeldverpakkingen worden ingeleverd.

Het is onderdeel van een pakket aan maatregelen om de wettelijke inzameldoelstelling van 90 procent te halen. Dat is de producenten sinds de invoering in 2021 nog geen enkel jaar gelukt.

De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) had aanvankelijk andere maatregelen in gedachten om het inleveren van plastic flesjes en blikjes aantrekkelijker te maken. In september vorig jaar eiste de toezichthouder dat de producentenorganisatie ofwel het statiegeld fors zou verhogen, of een bonus zou uitkeren bij het inleveren. Anders dreigden miljoenen aan dwangsommen.

Geldprijs

Na juridisch getouwtrek nam de inspectie uiteindelijk genoegen met een pakket aan maatregelen, waaronder meer inleverpunten, snellere reparatie van kapotte statiegeldautomaten, het accepteren van meer beschadigde verpakkingen en dus ook het introduceren van winacties. Ook geeft Verpact meer inzicht in de financiën en de besteding van het niet geïnde statiegeld, na veel kritiek op het gebrek aan transparantie daarover.

De komende tijd start Verpact verschillende winacties. Bij de eerste, die op 11 mei begint, krijgen deelnemers per 15 cent één ticket waarmee ze kans maken op een geldprijs. De actie duurt 10 weken en er is volgens Verpact geen vergunning nodig bij de kansspelautoriteit, onder meer omdat deelname geen geld kost.

Uiteindelijk moet er begin volgend jaar een kansspel komen bij alle inleverpunten. Daar heeft Verpact wel een vergunning voor nodig. Dat moet voor 1 tot 2 procent extra inzameling leiden.

Sap en zuivel

Afgelopen maart meldde de organisatie dat het ook vorig jaar niet gelukt is om het wettelijke inzameldoel te halen.

Ondertussen is het ministerie van Economische Zaken en Klimaat aan het kijken naar andere manieren om meer statiegeldverpakkingen in te zamelen, zodat minder flesjes en blikjes in het milieu belanden.

Zo komt er een verbod op de verkoop van plastic flesjes en blikjes zonder statiegeld. Ook wordt er onderzoek gedaan naar een innameplicht van statiegeldverpakkingen bij verkopers, verplicht statiegeld op plastic sapflessen en verbetering van inzameling van zuiveldrankjes in plastic verpakkingen.

De belangenvereniging van sportbestuurders RVVB stelt een meldpunt in voor clubs die zich gedupeerd voelen door de problemen met een subsidieregeling.

Op 5 januari konden sportverenigingen vanaf 09.00 uur online inschrijven voor een financiële tegemoetkoming bij verbouwingsplannen van het ministerie van Sport. Dat zou gebeuren op volgorde van binnenkomst. Maar door een storing liep die procedure mis en is er een notaris ingeschakeld om alsnog tot een faire verdeling van de beschikbare 43 miljoen euro te komen. "De meest eerlijke oplossing voor een vervelend probleem", zegt een woordvoerder van het ministerie.

Vorige week werden de bijna 2500 verenigingen die zich hadden ingeschreven, geïnformeerd over de plek in de rij die zij nu hebben gekregen. Daarbij bleek dat sommige verenigingen die in januari nog dachten vooraan te staan, na de loting waarschijnlijk alsnog buiten de boot vallen. Er is te weinig geld om elke aanvrager tegemoet te komen. In totaal zijn er verzoeken gedaan voor 109 miljoen euro, waarmee het beschikbare budget met 155 procent is overvraagd.

Fusie in gevaar

Met de loting zijn voor het gevoel van de sportbestuurders de regels als het ware veranderd tijdens de wedstrijd. De consequenties kunnen groot zijn, vertelt Harmen Stremler van de twee voetbalverenigingen in het Friese Lemmer, die van plan waren per 1 september te gaan fuseren. Dat samengaan biedt uitzicht op een bloeiende club met zo'n 1000 voetballende leden.

Maar om de fusie mogelijk te maken moet het huidige complex van zaterdagvereniging CVVO wel voor zo'n 2 miljoen euro worden verbouwd. "Met dat geld wilden we de club echt klaar maken voor de komende dertig jaar", aldus Stremler.

Gat van vier ton

Daarbij is voetballend Lemmer echter afhankelijk van de zogenoemde BOSA-subsidieregeling van het ministerie. Dat leek afgelopen januari wel goed te zitten; de twee Friese clubs kwamen er mooi op tijd doorheen. Tot die informatie door de technische problemen bij het ministerie verloren ging. Na de loting staat de fusievereniging opeens op plek 1584.

"Dat betekent concreet dat we naar dat geld kunnen fluiten en we opeens een gat van 20 procent hebben in onze begroting", legt Stremler uit. Dat is het percentage van de verbouwingssom dat we volgens de subsidieregeling vergoed kunnen krijgen."

"In ons geval heb je het dan over een bedrag van bijna vier ton dat we tekort komen", gaat Stremler verder. "Dat kunnen wij niet meer verantwoorden tegenover onze leden. Ik vrees dat de complete fusie nu op losse schroeven staat. Komende donderdag heb ik een gesprek met de wethouder, maar bedenk wel: de gemeente betaalt nu al 40 procent van de verbouwing."

Later beslissing over rechtszaak

Het meldpunt van de RVVB, het Register voor Verenigingsbestuurders, is volgens bestuurslid Daniel Klijn vooral bedoeld om de omvang en ernst van de problemen zo exact mogelijk in kaart te krijgen.

Denken over een eventuele rechtszaak kunnen de sportverenigingen pas na de zomer, als het ministerie definitief heeft laten weten wie er op basis van de volgorde wel op subsidie kan rekenen en wie niet.

Medische teams zijn druk bezig met de voorbereidingen om drie zieke opvarenden van het cruiseschip Hondius over te brengen naar Nederland. Eén van hen heeft de Nederlandse nationaliteit. "Dat is op dit moment onze grootste prioriteit", zegt Maria Van Kerkhove, deskundige op het gebied van epidemieën en pandemieën bij de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).

Oceanwide Expeditions, dat de cruise organiseerde, meldt dat de drie zieken zullen worden geëvacueerd met twee specialistische vliegtuigen die onderweg zijn naar Kaapverdië. Vandaar worden de patiënten naar Nederland gehaald.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken coördineert samen met de reder de medische evacuatie. De drie opvarenden zijn besmet met het hantavirus. Ze zijn er slecht aan toe, maar verkeren in stabiele toestand. De drie worden naar Nederland geëvacueerd, waar ze de noodzakelijke zorg zullen krijgen.

Een Britse opvarende is eerder overgebracht naar de een intensievezorgafdeling in Zuid-Afrika.

Mogelijk van mens op mens verspreid

Het virus wordt normaal gesproken overgedragen via de uitwerpselen van knaagdieren, zoals muizen en ratten. De WHO gaat ervan uit dat de variant die aan boord is gekomen het Andesvirus is, dat zich heeft verspreid in Latijns-Amerika.

De WHO denkt dat het virus zich deze keer mogelijk van mens tot mens heeft verspreid aan boord van het schip. De kans is groot dat de eerste besmetting buiten het schip heeft plaatsgevonden, en het virus daarna aan boord is gekomen.

Op dit moment zijn zeven van de 147 passagiers en bemanningsleden ziek gemeld. Van de zieken zijn er drie overleden, onder wie een Nederlands stel uit Friesland.

Dat echtpaar ging op 1 april in Argentinië aan boord, nadat ze door Latijns-Amerika hadden gereisd. Vijf dagen daarna kreeg de man last van koorts, hoofdpijn en diarree. Nog eens vijf dagen later kreeg de 70-jarige ook ademhalingsproblemen, waarop hij diezelfde dag, op 11 april, overleed. Bijna twee weken later werd zijn lichaam aan land gebracht op Sint-Helena, in de zuidelijke Atlantische Oceaan.

Doorvaren naar Canarische Eilanden

Het cruiseschip ligt al dagen voor anker voor de Kaapverdische hoofdstad Praia. Geen van de opvarenden mag van boord. De autoriteiten van Kaapverdië willen behalve de drie zieke opvarenden niemand van boord laten. De passagiers aan boord moeten verplicht in hun hut blijven.

Het is nu de bedoeling dat het schip naar de Canarische Eilanden gaat. "Dat gebeurt zodra de drie personen die worden geëvacueerd veilig van boord zijn gehaald en onderweg zijn naar Nederland." De tocht naar de Canarische eilanden duurt drie dagen. Volgens de cruiseorganisator wordt er gekeken naar Tenerife of Gran Canaria. "Er zijn nog gesprekken gaande met de relevante autoriteiten. Deze zullen worden gedeeld zodra er concrete plannen zijn."

Een team van epidemiologen kan vandaag het schip inspecteren, hebben de WHO en het Spaanse ministerie van Volksgezondheid afgesproken. Na dit onderzoek wordt bepaald of het schip inderdaad naar de Canarische Eilanden kan varen. "We werken nauw samen met de Spaanse autoriteiten", zegt de WHO-expert.

Verzorgers van SOS Dolfijn werken dag en nacht om de in Egmond aangespoelde witsnuitdolfijn in leven te houden. Het dier kan niet meer zelfstandig zwemmen sinds het gestrand is en moet dat opnieuw leren. De dolfijn wordt daarom 24 uur per dag ondersteund in het bassin in het opvangcentrum in Anna Paulowna.

Vrijwilligers houden de kop van de dolfijn boven water, zodat er geen water in het spuitgat komt en het dier verdrinkt. "We draaien de hele nacht door met een team. In het begin moesten we het dier met vier mensen ondersteunen want hij was vrij apathisch. Langzaam begon hij wat zwembeweginkjes te vertonen. Nu kan het met één persoon", vertelt Jeroen Hoekendijk van SOS Dolfijn aan de regionale omroep NH.

Spannend

Albi, zoals de witsnuitdolfijn nu heet, spoelde zondagavond aan op het strand van Egmond aan Zee. Het is nog altijd niet zeker of de dolfijn het gaat redden, maar hij is de afgelopen nacht goed doorgekomen, vertelt Jeroen Hoekendijk van SOS Dolfijn aan NH. "Het is spannend en we kijken van minuut tot minuut en dag per dag."

Een van de verzorgers met Albi de witsnuitdolfijn:

Het is nog niet duidelijk wat het dier mankeert. "Na het eerste bloedonderzoek is niets raars gevonden", zegt Hoekendijk. Het is voor het eerst sinds 2011 dat er een witsnuitdolfijn in het opvangcentrum revalideert. Albi is de derde van zijn soort. "De eerste twee overleefden het helaas niet."

Moe

Voor de vrijwilligers is de revalidatie van Albi pittig vanwege grote drukte in het centrum. "Een nachtje of weken doortrekken, dat kunnen we wel. Maar nu is het al maandenlang druk. We hebben in korte tijd vijf bruinvissen gehad, nu de witsnuitdolfijn. Dus mensen beginnen wel moe te worden na maandenlange hoge druk."

Dat geldt ook voor Hoekendijk zelf. "Ik ben wel een beetje moe na de nachtdiensten, maar het is zo bijzonder. Dat geeft adrenaline om de dag weer door te komen."

Bij recente lokale protesten tegen de komst van asielzoekerscentra en opvangplekken waren vlaggen en andere symbolen van het extreemrechtse netwerk Identitair Verzet (IDV), te zien. Jelle Postma, van de stichting Justice for Prosperity, deed er onderzoek naar en vertelt in de podcast hoe deze groepering na een periode van relatieve stilte opeens weer opleeft.

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Identitair Verzet dook onder andere op bij protesten in Loosdrecht, IJsselstein en Tilburg. Volgens Postma misbruiken ze legitieme demonstraties van bezorgde burgers voor hun eigen gewin. Hij legt uit hoe het doel van IDV is om hun extremistische gedachtengoed te normaliseren, en hoe dat ook nu ook al gebeurt.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: Judith van de Hulsbeek

In België zijn vijf Nederlanders aangehouden nadat de politie 208 kilogram cocaïne vond in een loods, meldt het parket van Antwerpen. Er is ook een Belg opgepakt.

De politie werd op 22 april getipt over verdachte handelingen op een bedrijventerrein in Ranst, een dorp in de provincie Antwerpen. Er zouden opvallend veel auto's bij een van de panden zijn verschenen, nadat er de avond ervoor een container was gelost.

Tijdens een zoekactie in de omgeving van de loods werd een voertuig met een Nederlands kenteken onderschept. De drie Nederlandse inzittenden, iemand van 22 en twee personen van 25, zijn gearresteerd. De Belgische politie trof ook een achtergelaten auto aan, waarin pakken cocaïne lagen. In de buurt van het voertuig werd een 25-jarige Belg aangehouden die de auto zou hebben bestuurd.

De politie viel de loods binnen en kon daar nog twee personen arresteren. Het ging om Nederlanders van 24 en 31 jaar. Er loopt een gerechtelijk onderzoek naar het zestal, dat wordt verdacht van drugssmokkel. De cocaïne is in beslag genomen door de politie en wordt vernietigd.

Donald Pols vertrekt als directeur bij Milieudefensie om per 1 juni aan de slag te gaan als directeur duurzaamheid bij staalbedrijf Tata Steel in IJmuiden. De actiegroep zegt "geen begrip voor deze keuze" te hebben, en heeft daarom per direct afscheid genomen van zijn directeur.

Pols was sinds 2015 algemeen directeur bij Milieudefensie. Hij werd het gezicht van de beweging bij de klimaatzaak tegen olieconcern Shell, waarbij Milieudefensie aanvankelijk in het gelijk werd gesteld. In hoger beroep werd dat later tenietgedaan.

Twee weken geleden kondigde Pols nog een nieuwe zaak tegen Shell aan. Ondertussen wil Milieudefensie via de rechter grootbank ING dwingen zo snel mogelijk klimaatneutraal te worden.

Een week geleden zou Pols bij Milieudefensie zijn nieuwe baan hebben aangekondigd. "Wij zijn verrast en zeer teleurgesteld in zijn keuze om naar Tata Steel te gaan, een van de grootste vervuilers van Nederland", zegt voorzitter Marty Smits van de raad van toezicht in een persverklaring. "We zijn pas tevreden wanneer alle grote vervuilers 'Paris Proof' zijn. Daarbij zoeken we actief de dialoog, maar behouden we altijd onze onafhankelijkheid. Wij hebben dan ook geen begrip voor deze keuze van Donald Pols."

Logische volgende stap

Om die reden is per direct "afscheid van hem als algemeen directeur" genomen. Terwijl naar een opvolger wordt gezocht neemt zakelijk directeur Jessica Mahn het werk van Pols grotendeels waar.

Tata Steel bevestigt de komst van Pols naar het staalbedrijf. Hij wordt niet alleen directeur duurzaamheid, maar krijgt ook de leiding over de afdeling communicatie. In een persverklaring spreekt Pols van "een logische volgende stap": "Ik heb jarenlang van buiten de druk opgevoerd op bedrijven om klimaatambities om te zetten in concrete actie - ook via de rechter. Die ervaring neem ik mee naar binnen. Bij Tata Steel heb ik de kans om te laten zien dat industriële verduurzaming niet alleen afdwingbaar is, maar ook van binnenuit kan worden aangedreven."

Scherp gehouden

Directievoorzitter Hans van den Berg zegt dat Pols Tata Steel "jarenlang scherp heeft gehouden": "Zijn kritiek heeft ons geholpen om onze ambities aan te scherpen en onze plannen te versterken." Hij stelt dat Tata Steel mensen nodig heeft die het bedrijf blijven uitdagen, "ook als dat ongemakkelijk is. Donald is zo iemand."

Containerrederij MSC begint met een nieuwe vrachtdienst richting de Perzische Golf, waarbij de Straat van Hormuz wordt vermeden. Dat heeft de rederij aangekondigd op zijn website. Het eerste schip vertrekt op zondag 10 mei.

Door de oorlog tussen Iran en de Verenigde Staten en Israël wordt de belangrijke zeestraat geblokkeerd. Daardoor is de scheepvaart van en naar landen aan de Perzische Golf ernstig verstoord.

Daarom heeft MSC dus vanaf zondag een nieuwe vervoersdienst, waarbij schepen via Europese havens naar de Rode Zee varen. De vaarroute loopt naar onder meer de Saudische havensteden Jeddah en Koning Abdullahstad aan de kust van de Rode Zee.

Vandaaruit kunnen per vrachtwagen goederen worden vervoerd naar de eveneens Saudische haven Dammam aan de Perzische Golf.

Alternatieve vaarroutes

"Wat MSC doet is niet nieuw", zegt Casper Roerarde van Evofenedex, de ondernemersvereniging voor handel & logistiek. Sinds het uitbreken van de oorlog ziet hij dat meer bedrijven kijken naar alternatieve vaarroutes.

"Dat toont aan dat rederijen niet verwachten dat de blokkade van de Straat van Hormuz op korte termijn wordt opgelost." Zelfs als die blokkade wordt opgeheven, denkt de branchevereniging dat de situatie niet hetzelfde zal zijn als voorheen. Alternatieven zullen daarom langer nodig zijn. Dat kost meer tijd en dus ook geld.

"Vervoer via vrachtwagens is krap, ze leggen routes af van minstens 1000 kilometer, dat betekent dat ze 4 á 5 dagen onderweg kunnen zijn" zegt Roerade.

Meer vrachtwagens

Voor de oorlog reden er vanuit Khorfakkan, een haven in de Emiraten, zo'n 100 vrachtwagens per dag om goederen aan te voeren naar de Golfregio. Maar nu ziet hij dat het er 6000 zijn. "Dat leidt tot files, systemen die vastlopen, maar die opschaling getuigt ook van de weerbaarheid en de schakeling voor de landen in de regio."

Ook rederij Maersk kijkt naar manieren om vracht naar de eindbestemming te brengen. De Alliance Fairfax, een schip van het bedrijf, zat sinds het uitbreken van de oorlog vast in de Perzische Golf.

Dat schip is gisteren onder begeleiding van het Amerikaanse leger door de zeestraat gevaren. De VS heeft aangekondigd meer schepen die daar vastzitten weg te leiden. Ze doen dat met de operatie Project Freedom. Schepen die niets met het conflict te maken hebben, worden op die manier dus toch verplaatst.

Het Roemeense parlement heeft de regering van premier Bolojan weggestemd. Een ruime meerderheid stemde in met een motie van wantrouwen tegen Bolojan. Die werd ingebracht door de twee grootste partijen in het parlement: de sociaaldemocratische PSD en de radicaal-rechtse AUR.

De grootste partij van die twee, de PSD, trok zich vorige maand terug uit de coalitie uit onvrede over bezuinigingsplannen. Roemenië moet het begrotingstekort verkleinen om een EU-deadline te halen. Die moet voor augustus gehaald worden als het land aanspraak wil kunnen maken op zo'n tien miljard euro aan EU-geld.

De coalitie werd in juni vorig jaar gevormd na de parlementsverkiezingen. De eerstvolgende verkiezingen staan gepland voor 2028. Nog nooit eerder werden er vervroegde verkiezingen uitgeschreven en die kans lijkt ook nu klein.

Waarschijnlijk zal president Dan de partijen uitnodigen om te onderhandelen en een nieuwe pro-EU-coalitie te smeden. De PSD wil opnieuw meeregeren in zo'n coalitie, op voorwaarde dat er een andere premier komt.

Russische inmenging

De vorige verkiezingen in Roemenië, voor het presidentschap, kenden een turbulente voorgeschiedenis. Ze moesten worden overgedaan van de rechter nadat de veiligheidsdienst had vastgesteld dat er grootschalige beïnvloeding van kiezers had plaatsgevonden door cyberaanvallen en een TikTok-campagne via onder meer nep-accounts. Daar had Rusland een belangrijke rol bij gespeeld.

In de eerste ronde van de nieuwe verkiezingen won toen de radicaal-rechtse George Simion, maar uiteindelijk ging de pro-Europese kandidaat Dan er met de overwinning vandoor.

De Britse premier Starmer waarschuwt dat het niet zonder gevolgen blijft als blijkt dat een ander land achter de aanvallen op de Joodse gemeenschap in Londen zit.

"Onze boodschap aan Iran of aan elk ander land dat geweld, haat of verdeeldheid in de samenleving zou willen aanwakkeren, is dat dit niet getolereerd zal worden", verklaarde hij op een bijeenkomst.

Reeks antisemitische incidenten

De afgelopen tijd zijn er in het Verenigd Koninkrijk meerdere antisemitische incidenten geweest. Eind maart werden vier ambulances van een Joodse hulporganisatie in brand gestoken. Die werden gebruikt door Hatzola, een non-profitorganisatie die hulp verleent in de wijk Golders Green, waar veel Joodse Britten wonen.

De antiterrorisme-eenheid van de politie liet kort voor de speech van Starmer weten dat er een onderzoek wordt ingesteld naar de brandstichting bij een voormalige synagoge in Londen. Dat ging om een herdenkingsmuur met daarop foto's van slachtoffers van het Iraanse regime.

En eind vorige maand raakten twee Joodse mannen zwaargewond bij een mesaanval in Londen. De 45-jarige verdachte wordt beschuldigd van een dubbele poging tot moord en bezit van een mes.

De brandstichtingen en mesaanval zijn opgeëist door Ashab al-Yamin, een pro-Iraanse islamitische beweging. Er is echter nog geen bevestiging dat deze groep ook echt alle aanvallen heeft uitgevoerd. "We kijken onder meer of een buitenlandse staat achter sommige van deze voorvallen zit", aldus Starmer.

Dreigingsniveau verhoogd

Uit Britse overheidsgegevens blijkt dat het aantal haatmisdrijven tegen de Joodse en de moslimgemeenschap sterk is gestegen in de maanden na de aanval van Hamas op Israël in 2023. Die aanval ontketende de oorlog in Gaza.

De recente incidenten leiden tot onrust binnen de Joodse gemeenschap, die uit ongeveer 300.000 mensen bestaat.

Als gevolg van de incidenten is het landelijke dreigingsniveau voor terrorisme in het VK verhoogd van "aanzienlijk" naar "ernstig".

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) denkt dat het hantavirus zich mogelijk van mens tot mens heeft verspreid aan boord van het cruiseschip Hondius. WHO-deskundige Maria Van Kerkhove zei op een persconferentie in Genève dat de eerste besmetting waarschijnlijk buiten het Nederlandse schip heeft plaatsgevonden, en het virus daarna aan boord is gekomen.

Het Nederlandse echtpaar dat met de cruise meevoer en is overleden is dus mogelijk aan boord van het vaartuig besmet geraakt. Dat is nog niet zeker, het is een aanname van de WHO. Zondag werd bekend dat zeker drie passagiers van het cruiseschip waren overleden door een luchtweginfectie, mogelijk nadat ze een besmetting met het hantavirus hadden opgelopen.

Vannacht zei de WHO in een rapportage dat vijf opvarenden vermoedelijk besmet zijn met het virus. Het moet nog worden vastgesteld of hun symptomen inderdaad het gevolg zijn van het virus. Ook is in de rapportage te lezen dat de Nederlandse vrouw zeker aan de gevolgen van het virus is overleden.

Het stel uit Friesland ging op 1 april in Argentinië aan boord, nadat ze door Zuid-Amerika hadden gereisd. Vijf dagen daarna kreeg de man last van koorts, hoofdpijn en diarree. Nog eens vijf dagen later kreeg de 70-jarige ook ademhalingsproblemen, waarop hij diezelfde dag, op 11 april, overleed. Bijna twee weken later werd zijn lichaam aan land gebracht op Sint-Helena, in de zuidelijke Atlantische Oceaan.

Ook zijn vrouw ging van boord, waarna zij naar Johannesburg in Zuid-Afrika vloog en ziek werd. Daar werd de vrouw van 69 opgenomen in het ziekenhuis, waar ze overleed op 26 april. Airlink, de luchtvaartmaatschappij waarmee de vrouw naar Johannesburg vloog, heeft informatie over de passagiers zoals waar zij aan boord zaten aan de gezondheidsdienst overgedragen. Zo kan er indien nodig bron- en contactonderzoek worden gedaan.

Ook een Duits bemanningslid van het cruiseschip, is overleden. Een 69-jarige Brit ligt nog in een ziekenhuis in Zuid-Afrika.

Het virus wordt normaal gesproken overgedragen via de uitwerpselen van knaagdieren, zoals muizen en ratten. Bij de variant waaraan de Nederlandse vrouw is overleden, is overdracht van mens op mens ook mogelijk. Het gaat dan om mensen die nauw contact met elkaar hebben, zoals een stel dat samen slaapt.

Het cruiseschip ligt al dagen voor anker voor de Kaapverdische hoofdstad Praia. Geen van de opvarenden mag van boord. Naast de 88 passagiers zijn 59 bemanningsleden aan boord, met in totaal 23 nationaliteiten. De autoriteiten van Kaapverdië willen behalve de drie zieke opvarenden niemand van boord laten. De passagiers aan boord zijn verplicht in hun hut te blijven.

Spanje heeft gezegd dat het schip naar de Canarische Eilanden mag varen om aan te meren. Daar kan het worden onderzocht en gedesinfecteerd. Een team van epidemiologen kan vanmiddag het schip inspecteren, hebben de WHO en het Spaanse ministerie van Volksgezondheid afgesproken.

Na dit onderzoek wordt bepaald of het schip inderdaad naar de Canarische Eilanden kan varen.

Het leven in Noorse fjorden wordt bedreigd door de zalmindustrie. Dat blijkt uit onderzoek van een Noors milieu-instituut.

Noorwegen is de grootste zalmproducent ter wereld. Die zalm wordt gekweekt in kooien voor de kust. Per jaar gaat het om 900.000 ton vis, schrijft de krant Verdens Gang. Om de kweek te versnellen krijgt de vis speciale voedingsstoffen toegediend, maar het overgrote deel blijft achter in het zeewater of keert via de uitwerpselen daarin terug.

Volgens het instituut gaat het om 75.000 ton stikstof, 13.000 ton fosfor en 360.000 ton koolstof per jaar, vergelijkbaar met de aanwezigheid daarvan in de ongezuiverde ontlasting van 17,5 tot 30 miljoen mensen. Noorwegen heeft zelf 5,5 miljoen inwoners.

Zuurstofniveau

De voedingsstoffen versterken de algen- en planktongroei in de fjorden, net als kunstmest dat zou doen. Een dichte algenlaag blokkeert zonlicht, waardoor planten op de bodem geen licht meer krijgen en afsterven. Dat veroorzaakt een daling van het zuurstofniveau, met alle gevolgen van dien voor het leven in het fjordenwater. Ook de landbouw en de lozing van afvalwater dragen daaraan bij, maar de zalmkweek wordt als de grootste boosdoener gezien.

De situatie doet zich onder meer voor in 's lands grootste fjord, de Sognefjord, en de op een na grootste, de Hardangerfjord. Bij die laatste zijn de afgelopen winter vergunningsaanvragen voor nieuwe kwekerijen afgewezen. "De fjord kan het niet meer aan", zei een expert tegen de krant.

Een woordvoerder van de Noorse visindustrie zegt dat de industrie zijn beleid niet zal aanpassen. "Elke vorm van voedselproductie heeft zijn footprint en we doen voortdurend ons best om die footprint zo klein mogelijk te maken." Hij wijst erop dat bij deze vorm van voedselindustrie weinig energie nodig is en weinig schoon water wordt gebruikt.

Correctie

In een eerdere versie van dit artikel stond dat er in Noorwegen 900.000 ton vis per dag wordt gekweekt. Dat is onjuist. Het moet 900.000 ton per jaar zijn. Dat is hierboven aangepast.

Bij Russische aanvallen op gascentrales in de Oekraïense regio's Poltava en Kharkiv zijn vannacht vijf mensen omgekomen. Tientallen mensen raakten gewond. Oekraïne voerde op zijn beurt aanvallen uit op een van Ruslands grootste olieraffinaderijen in de stad Kirishi en een defensiecomplex in de stad Cheboksary. Daarbij vielen geen slachtoffers.

Het Russische ministerie van Defensie zegt dat er vannacht zeker 289 Oekraïense drones door het afweersysteem uit de lucht zijn geschoten. De Oekraïense luchtmacht stelt dat Rusland sinds maandag 18.00 uur 11 ballistische raketten en 164 drones op het land heeft afgevuurd. Het grootste deel werd onderschept, maar 8 raketten en 14 drones wisten hun doelen te bereiken.

Staakt-het-vuren

Beide landen kondigden gister eenzijdig een staakt-het-vuren af voor deze week. Rusland meldde als eerste op 8 en 9 mei de wapens te zullen neerleggen. Dat bestand is in het leven geroepen vanwege de Russische Dag van de Overwinning. Op die dag viert Rusland dat het Sovjetleger in 1945 nazi-Duitsland versloeg.

President Zelensky zei daarna op zijn beurt dat zijn land een staakt-het-vuren instelt dat moet ingaan in de nacht van 5 op 6 mei. Hij noemde geen einddatum.

Volgens de Oekraïense president getuigen de nachtelijke Russische aanvallen zo kort na het aankondigen van een staakt-het-vuren van "puur cynisme". "Rusland zou op elk moment kunnen stoppen met aanvallen, en dat zou een einde maken aan de oorlog en aan onze reacties", zei hij in een bericht op X.

Dreiging overwinningsparade

Het Kremlin is bang voor aanslagen tijdens de viering van de Dag van de Overwinning in Moskou. Er zijn extra luchtverdedigingssystemen aangevoerd vanuit gebieden buiten de hoofdstad. Ook worden er nieuwe beperkingen opgelegd voor het gebruik van internet en mobiele verbindingen.

De persoonlijke beveiliging van president Poetin is de afgelopen maanden "drastisch opgevoerd" en sinds het begin van de invasie in Oekraïne verblijft de president geregeld in moderne bunkers, soms wekenlang achter elkaar.

Zelensky liet gisteren doorschemeren dat Kyiv mogelijk drones naar de Russische hoofdstad zou sturen. Rusland dreigt met een "enorme raketaanval op het centrum van Kyiv" als Oekraïne het bestand schendt.

ING treft in de Belgische witwaszaak rond oud-politicus Didier Reynders een schikking voor 1,6 miljoen euro. Dat meldt het Brusselse parket. De bank hoopt "dit hoofdstuk uit het verleden" nu af te sluiten.

Het Belgische parket begon een onderzoek naar ING in april vorig jaar, naar aanleiding van een witwaszaak tegen oud-Eurocommissaris Reynders. Die zou jarenlang met contant geld loten van de Nationale Loterij hebben gekocht, waarna hij de winst op zijn rekening stortte. Ook zou hij jarenlang grote sommen cash hebben gestort op zijn ING-rekening.

De bank werd ervan beticht geen melding hebben gedaan van de 245 contante stortingen en 779 e-Lotto-overschrijvingen van Reynders - in totaal meer dan 1 miljoen euro. Ook de Belgische centrale bank deed vorig jaar aangifte tegen ING België vanwege mogelijke medeplichtigheid aan het witwassen.

Juridische bescherming

In december 2024 kwam naar buiten dat de Belgische politie een onderzoek deed naar Reynders. Het OM had een tip gekregen van de Nationale Loterij en een meldpunt voor verdachte transacties.

Maar justitie zou met het onderzoek gewacht hebben tot het mandaat van de oud-politicus op 1 december 2024 afliep en Reynders zijn juridische bescherming als Europees Commissaris verloor. Hij was sinds 2019 Eurocommissaris voor Justitie. Daarvoor was hij twintig jaar lang minister in België, onder meer van Financiën. Het onderzoek naar hem loopt nog.

Niet eerste schikking ING

Er zijn ook twee voormalig medewerkers van de ING verhoord, over wie het parket nog met een uitspraak moet komen. Met de schikking is de zaak voor de bank afgerond.

In 2018 schikte ING ook met het Nederlandse OM in verband met witwassen Volgens het OM was ING nalatig geweest bij het controleren op en bestrijden van witwassen en het financieren voor terrorisme. ING betaalde toen een recordboete van 775 miljoen euro.

Na de Tweede Wereldoorlog vond grootschalig geweld plaats in Nederlandse interneringskampen waar mensen vastzaten die werden beschuldigd van oorlogsmisdaden en samenwerken met de Duitsers. Dat blijkt uit nieuw onderzoek naar een archief dat al sinds 2023 openbaar is.

In de documenten is te lezen hoe mensen in het kamp dagelijks vernederd, mishandeld en misbruikt werden door bewakers. "De details in deze archieven zijn schokkend", vertelt historicus Ewoud Kieft. "Het gaat om erg sadistisch geweld."

In zijn artikel voor het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies noemt Kieft talloze voorbeelden van de gruwelijke daden. Zo werden gedetineerden in prikkeldraad gewikkeld, gedwongen om wormen te eten of simpelweg doodgeschoten of -geslagen. Vrouwen werden verkracht en aangerand en zwangere vrouwen werden in hun buik geschopt.

Persoonlijk geweld

Het is moeilijk te zeggen hoeveel mensen er vlak na de oorlog precies in de kampen zaten, maar naar schatting van het NIOD ging het om zo'n 140.000 tot 200.000 mensen. Onder de gevangenen waren SS'ers en collaborateurs, maar ook mensen die onterecht gearresteerd waren, bijvoorbeeld omdat ze toevallig een Duitse achternaam hadden.

Soms was het geweld gericht op de gehele groep gedetineerden, maar er was ook sprake van geweld dat heel persoonlijk was, vertelt Kieft. "Bijvoorbeeld bij oorlogsmisdadigers die heel veel verzetsmensen verraden hadden, dan zie je geweld dat echt puur wraak is. Vaak door mensen die er persoonlijk bij betrokken waren."

Archiefbeelden van de interneringskampen:

Kieft kwam het archief op het spoor toen hij onderzoek deed naar een andere zaak. Hij stuitte op honderden verhoren van gedetineerden die in kampen hadden vastgezeten. De verhoren waren onderdeel van een parlementaire enquête die na de Tweede Wereldoorlog werd gehouden, maar de uitkomsten verdwenen vervolgens grotendeels in het archief. Een klein eindrapport was het resultaat van een jaar onderzoek naar het geweld.

"Ik denk dat ik de tweede ben die de stapels heeft doorgewerkt", zegt Kieft. Op de vraag waarom de documenten zolang onopgemerkt zijn gebleven, heeft de historicus geen antwoord. "Wie hierachter heeft gezeten en of het een bewuste keuze is geweest, heb ik niet kunnen vinden."

Vernederen en ontmenselijken

Dat er in de interneringskampen geweld werd gebruikt door bewakers was al bekend, maar de schaal waarop dit gebeurde komt nu pas aan het licht. Volgens Kieft laat het ontdekte materiaal zien hoe wijdverspreid het geweld was en dat het op dagelijkse basis plaatsvond. Ook geven de details van de verhoren weer dat het geweld bedoeld was om te "vernederen" en "ontmenselijken".

Historicus Kieft vindt dat de archieven vooral duidelijk maken dat de situatie na de oorlog anders was dan veel mensen dachten. "In Nederland hebben we heel lang gedacht dat met de bevrijding alles weer helemaal werd zoals vroeger, voor de oorlog. Dit archief laat zien dat het geweld toch nog achter gesloten deuren voortwoekerde in de samenleving."

Geïnteresseerd in de Tweede Wereldoorlog?

Abonneer je dan hier op onze nieuwsbrief.