NOS Nieuws - Algemeen

Het klinkt zo alarmerend: een datalek bij de gemeente Epe waarbij de gegevens van vrijwel alle inwoners werden buitgemaakt. Maar als je rondvraagt in de Gelderse plaats reageren de gedupeerden opvallend nuchter. "Na de Odido-hack lagen ze ook al op straat, dit kan er ook nog wel bij."

De datadiefstal in Epe kwam op 12 maart aan het licht. Vanaf toen is er gekeken wat de schade is, en die blijkt omvangrijker dan aanvankelijk werd gedacht. Cybercriminelen hadden toegang tot meer dan een half miljoen documenten. Het gaat om basisgegevens zoals namen, adressen, woonplaatsen en geboortedata, maar ook om alle burgerservicenummers (BSN).

Van een deel van de inwoners zijn ook aanvullende gegevens gestolen, zoals bankrekeningnummers, volledige kopieën van identiteitsbewijzen en contactgegevens.

Principekwestie

In Epe wordt tegenover het gemeentehuis de kermis opgebouwd voor Koningsdag. Onder de inwoners die erbij staan te kijken heerst een mix van berusting en irritatie. Op de vraag of mensen zich zorgen maken, klinkt vaak een nuchter antwoord. "Nee hoor", zegt een voorbijganger. "We hebben Odido gehad, we hebben weet ik veel wat allemaal gehad. Volgens mij ligt alles toch al op straat."

Het feit dat er eerder gegevens zijn buitgemaakt, is voor cyberveiligheidsexpert Inge Bryan juist géén geruststelling. "Hoe meer criminelen van je weten, hoe groter de kans op oplichting. Criminelen maken combinaties van datasets. Ze vegen gegevens bij elkaar en maken daar met behulp van AI profielen van. Zo kunnen ze steeds gerichtere phishingmails maken en neemt de kans toe dat je erin trapt."

De diefstal van data bij de lokale overheid is voor anderen ook een principekwestie. "Privégegevens moeten privégegevens blijven," zegt een bezorgde inwoner die net boodschappen heeft gedaan. "Je bent voor alles afhankelijk van de gemeente: voor je paspoort, je rijbewijs, je uittreksels. Je móét daar wel heen. Dan mag je verwachten dat ze er goed mee omgaan."

Desastreus

Daar sluit cybersecurityexpert Eward Driehuis zich bij aan. "Je kunt er vergif op innemen dat dit desastreuze gevolgen zal hebben", reageert hij. Volgens Driehuis is het stelen van een kopie van een identiteitsbewijs het ergste dat kan gebeuren.

"De gevolgen voor mensen van wie een ID-kopie is buitgemaakt, zijn veel groter dan bij de Odido-hack", legt Driehuis uit. "De Odido-hackers hebben bij wijze van spreken een foto van je gezicht in handen. Hier hebben de hackers je hele vingerafdruk te pakken."

Met een vervalst paspoort kunnen criminelen volgens Driehuis simkaarten overnemen, beveiligingscodes onderscheppen en realistische nepboetes versturen. "De gemeente ontkomt er bijna niet aan om voorlichting te geven aan burgers."

Gegevens burgemeester

In Epe is vrijwel iedereen slachtoffer van de datadiefstal, ook burgemeester Tom Horn. Zijn gemeente telt ruim 32.000 inwoners. "Zeer betreurenswaardig", noemt hij het. "Ik snap heel goed dat mensen zich zorgen maken over wat er met hun informatie gebeurt en of ze benadeeld worden."

De burgemeester benadrukt dat de gemeente geen lijsten met e-mailadressen of telefoonnummers beheert, wat de kans op directe, grootschalige phishing via die kanalen verkleint. De digitale beveiliging is volgens hem inmiddels opgeschroefd naar wat deskundigen het hoogste niveau noemen. "Al blijft het een ratrace tussen criminelen en beveiligers, zodra wij de lat hoger leggen, verzinnen zij weer iets nieuws."

Cyberveiligheidsexpert Bryan raadt inwoners van Epe aan hun gezonde verstand te gebruiken. "Als je een onverwacht bericht in de mail, per post of op je telefoon ontvangt met een betaalverzoek of linkjes erin, moeten er alarmbellen afgaan. Gedachten als 'Dit is gek' of 'Hee, er wordt druk op mij uitgeoefend' zijn rode vlaggen."

Nieuwe ID

De grootste zorg ligt bij een specifieke groep van ongeveer duizend inwoners van wie volledige kopieën van identiteitsbewijzen zijn gestolen. Zij mogen op kosten van de gemeente een nieuw identiteitsbewijs aanvragen. Burgemeester Horn belooft deze groep dat ze komende week een brief kunnen verwachten.

Terwijl de kermis wordt opgebouwd, kijkt een oudere dame naar de zon. "Je kunt er toch niks meer aan veranderen. Morgen komt de zon gewoon weer op en gaan we weer door. Ik wacht de brief wel af."

De Amerikaanse dirigent, componist en pianist Michael Tilson Thomas is gisteren op 81-jarige leeftijd overleden in zijn huis in San Francisco. Hij leed al jaren aan een agressieve vorm van hersenkanker.

Tilson Thomas, bekend onder zijn koosnaam 'MTT', was zowel binnen als buiten de Verenigde Staten een grote naam in de klassieke muziekwereld. Hij dirigeerde wereldberoemde orkesten in onder meer Londen, Miami, Buffalo en San Francisco. Bij dat laatste, het San Francisco Symphony, was hij decennialang chef-dirigent.

'Buitengewoon veelzijdig'

"Ruim een kwart eeuw lang waren Michael Tilson Thomas en San Francisco in de wereld van de klassieke muziek vrijwel synoniem", schrijft de Amerikaanse krant de San Francisco Chronicle. "Wie over Thomas of het San Francisco Symphony sprak, had het ook over de ander", aldus de krant.

Hij wordt omschreven als buitengewoon veelzijdig getalenteerd. Hij creërde een opwindende sfeer rond de concertzaal in de stad die overal voelbaar was, "zelfs voor mensen die weinig of geen interesse hadden in orkestmuziek", schrijft de krant.

Ook The New York Times prijst de musicus. Hij wordt gezien als een voorbeeld: zelf heeft hij ook vele talenten opgeleid. De fameuze componist en dirigent Leonard Bernstein, die onder meer de muziek voor de musical West Side Story schreef, sprak al in 1971 met veel lof over hem.

"Ik gebruik het woord 'genie' niet zomaar, maar in het geval van Michael gebruik ik het wel", zei hij in een interview. Bernstein zag in de jonge muzikant, die toen eind twintig was, gelijkenissen met zichzelf als aankomend dirigent. "Alleen weet hij meer dan ik toen wist", vertelde Bernstein.

Tilson Thomas werd door de jaren heen tientallen keren genomineerd voor een Grammy Award, waarvan hij er twaalf won. Ook kreeg de dirigent in 2019 de Kennedy Center Honor uitgereikt, een prestigieuze onderscheiding voor kunstenaars die een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan de Amerikaanse cultuur.

In 2021 maakte hij bekend dat hij was behandeld voor een agressieve hersentumor. De jaren daarna zat hij niet stil. Hij gaf nog veel concerten en bleef lesgeven aan verschillende conservatoria. Toch kondigde hij begin vorig jaar zijn afscheid aan, omdat de tumor was teruggekeerd. Een concert ter ere van zijn tachtigste verjaardag in zijn geliefde San Franscisco werd zijn laatste optreden.

In de aankondiging daarvoor schreef hij over zijn sterfelijkheid. "Als dat achter de rug is kunnen we zeggen: 'It's a wrap'". Ook beschreef hij het afscheid in muziektermen, als een coda."Een coda is een muzikaal element aan het einde van een compositie, dat het hele stuk tot een afsluiting brengt", schreef hij. "Een coda kan qua lengte sterk variëren. De coda van mijn leven is genereus en rijk."

Zijn man, Joshua Robison, overleed eerder dit jaar, op 79-jarige leeftijd. De twee leerden elkaar kennen op de middelbare school, toen zij beiden voor het schoolorkest speelden.

Een 18-jarige man uit Heemskerk heeft tien maanden celstraf gekregen, waarvan zes voorwaardelijk. Volgens de rechtbank staat vast dat hij in september vorig jaar samen met een stel anderen een Haarlemse tiener zwaar mishandelde.

De jongen is de eerste die wordt veroordeeld nadat onenigheid tussen groepen jongeren in korte tijd escaleerde. Volgens NH Nieuws ging het om een ruzie tussen jongeren uit Haarlem enerzijds en jongeren uit Heemskerk en Beverwijk anderzijds.

Op sociale media gingen expliciete beelden rond van mishandelingen van verschillende jongeren, die uit Beverwijk zouden komen. Vanwege dreigementen over en weer gingen middelbare scholieren zich onveilig voelen. Uit voorzorg bleven vijf scholen in Beverwijk en Heemskerk in september een dag dicht. Een school in Haarlem bleef open, maar de lessen gingen niet door.

De rechtszaak tegen de verdachte uit Heemskerk werd vandaag geleid door een jeugdrechter. Volgens hem had de toen 17-jarige verdachte in september samen met drie anderen een Haarlemse jongen deels uitgekleed, en "zo'n 30 tot 40 keer met kracht" geschopt.

Provocerende, bedreigende teksten

De jongen overleefde het, maar volgens een forensisch arts die hem onderzocht, hadden de schoppen net zo goed de dood van de Haarlemmer kunnen betekenen. De beelden van de schoppartij gingen na de mishandeling rond en werden door de vier belagers voorzien van provocerende, bedreigende teksten.

De 18-jarige dader werd veroordeeld voor poging tot doodslag en openlijke geweldpleging. Omdat hij al vier maanden in voorarrest heeft gezeten, komt hij morgen op vrije voeten. Wel moet hij nog drie maanden lang een elektronische enkelband dragen.

Daarnaast moet de veroordeelde in behandeling bij een dagbesteding. Hij mag geen contact zoeken met de medeverdachten. Ook mag hij een jaar lang niet naar Haarlem. Breekt hij een van die regels, dan moet hij alsnog zes maanden de cel in.

'Slachtoffer schaamt zich diep'

Volgens de rechter is het slachtoffer er nog steeds slecht aan toe. Zijn hand brak bij de mishandeling en hij liep verschillende bulten op in zijn gezicht en op zijn lichaam. Bovendien kampt hij met PTSS, waarvoor hij nog steeds in therapie is.

"Het slachtoffer schaamt zich diep, weet niet wie de video heeft gezien, en wanneer de beelden weer opduiken", stelde de rechtbank. Volgens de rechter is het extra pijnlijk dat online video's niet te verwijderen zijn, en oneindig lang op internet kunnen blijven staan.

Andere zaken rondom de jeugdvete

Een van de medeverdachten van de jongen staat op 4 mei terecht. Voor de andere twee is er nog geen datum gepland.

Er loopt nog een zaak tegen iemand die betrokken zou zijn bij een andere mishandeling, die mogelijk ook het gevolg was van de ruzie tussen de twee rivaliserende groepen jongeren in september. Daarbij werd een jongen ontvoerd en zwaar mishandeld.

Drinkwaterbedrijf Vitens waarschuwt voor een tekort aan drinkwater als er geen nieuwe bronnen en infrastructuur bij komen. Het gemiddelde verbruik per persoon is vorig jaar wel wat gedaald, maar het lost volgens Vitens de problemen door onder meer klimaatverandering niet op. Dat blijkt uit de jaarcijfers van het bedrijf.

Nederlanders gebruikten vorig jaar dagelijks gemiddeld 119,1 liter drinkwater per persoon, een halve liter minder dan een jaar eerder. Volgens Vitens is het goed nieuws dat burgers en bedrijven minder drinkwater verbruiken. "Toch blijft de totale vraag stijgen door de groei van bedrijven en bevolkingsgroei."

Het bedrijf zegt dat het steeds vaker voorkomt dat er meer water wordt gevraagd dan er geleverd kan worden, bijvoorbeeld op warme dagen. Vitens levert drinkwater aan 6 miljoen mensen in Flevoland, Friesland, Gelderland, Utrecht en Overijssel en gemeenten in Drenthe en Noord-Holland. Drinkwater wordt gemaakt van oppervlakte- en grondwater.

Tekort aan vakmensen

Snel meer drinkwater oppompen is niet eenvoudig. Er zijn in Nederland te weinig plekken waar water kan worden gewonnen. Ook zijn de leidingen en andere infrastructuur niet ingericht op de grotere vraag. Het uitbreiden van het waternet is ingewikkeld. Net als andere technische sectoren kampt Vitens met een tekort aan vakmensen, schrijft RTV Utrecht.

Volgens Vitens betekent deze situatie dat bedrijven niet altijd meer kunnen rekenen op een drinkwateraansluiting of een uitbreiding. Ook aansluitingen voor nieuwbouwhuizen kunnen vertraging oplopen. "Dat raakt zowel de woningbouw als de economie in het verzorgingsgebied van Vitens", waarschuwt het bedrijf.

Het bedrijf, dat volledig in handen is van gemeenten en provincies, zegt verder dat klimaatverandering de problemen alleen maar vergroot. Op warme en droge dagen gebruiken mensen meer water. Tegelijkertijd staan plekken waar water wordt gewonnen onder druk door extreme weeromstandigheden, zoals verdroging in Natura 2000-gebieden en waterverontreiniging.

100 liter per dag

Het drinkwatergebruik in Nederland moet de komende jaren flink omlaag om tekorten te voorkomen. De Algemene Rekenkamer waarschuwde eerder al dat het besparen te langzaam gaat. Er is steeds meer drinkwater in Nederland nodig, omdat de economie en bevolking groeien. Ook zal door klimaatverandering meer drinkwater nodig zijn in de toekomst. Het kabinet wil dat het watergebruik per persoon in 2035 is gedaald naar 100 liter per dag.

NOS op 3 maakte deze video waarom ons drinkwater onder druk staat:

De vooral bij kitesurfers geliefde surfspot op de Zeeuwse Oesterdam in de Oosterschelde dreigt te verdwijnen. Dat komt doordat de gemeente Tholen plannen heeft om precies op die plek de verdronken stad Reimerswaal weer zichtbaar te maken.

De plek bij de Oesterdam is ideaal, zegt Mark Gorter bij Omroep Zeeland. Gorter is eigenaar van een surfschool en zelf kitesurfer. "Het is een hele brede plaats en je kunt met veel windrichtingen daar surfen", aldus Gorter. "Het is de ideale plaats om naartoe te rijden vanaf de snelweg. Ook vanuit België is het goed aan te rijden en je kunt er goed parkeren."

Maar hoe ideaal ook, de gemeente wil dat de surfers weggaan.

Derde stad Zeeland

Al jaren zijn er plannen om de middeleeuwse stad Reimerswaal weer zichtbaar te maken. Reimerswaal was na Middelburg en Zierikzee ooit de derde stad van Zeeland, compleet met stadsmuur, uitkijktorens en stadspoorten. Maar de vestingwerken, markt, stadhuis, kerk en klooster werden in de zestiende eeuw verzwolgen door het water van de Oosterschelde. Nu ligt de stad onder het zand. Alleen bij heel laag water zijn de overblijfselen nog te zien.

In september 2017 kreeg Reimerswaal de status van Rijksmonument. "Het is de enige buitendijkse, verdronken stad in de wereld", zei amateurarcheoloog Anton van Oost toen. Liefkozend sprak hij over het Pompeï van Zeeland.

Nieuwe geschiedenis

In 2022 presenteerde de Zeeuwse architect Ro Koster een plan om de stad een nieuwe geschiedenis te geven.

Koster wil op de plek waar Reimerswaal lag onder meer een vogeleiland aanleggen. Dat krijgt de vorm van het oude stratenpatroon van de stad. Langs de dijk wil hij getijdebakken (waarin water achterblijft bij eb) plaatsen. Die bakken krijgen de vorm van oude middeleeuwse huizen. Ook plant Koster een herberg annex informatiecentrum.

Geen herbouw dus, maar "een verbeelding met verschillende elementen" zoals de architect het noemt.

"Deze stad staat model voor de toekomst die ons te wachten staat", aldus Koster. "'Het is dus niet alleen een kunstobject, maar ook een project om de problemen die er in de omgeving zijn, zoals zeespiegelstijging, zandhonger en de lage biodiversiteit, eventueel op te lossen. En ik wil laten zien dat je dat niet alleen met hogere dijken kan doen, maar ook met natuur en cultuur."

Alternatieven

In welk stadium de plannen voor Reimerswaal zijn, is niet helemaal duidelijk. Maar de gemeente heeft aangegeven dat de surfers op zoek moeten naar alternatieven voor de Oesterdam. Probleem is dat die er niet zijn, constateert kitesurfer Gorter.

Bij Krabbendijke heeft netbeheerder Tennet een werkeiland gebouwd in de Oosterschelde, bij Rilland verstoren de surfers de natuur. "We hebben nog gekeken naar andere alternatieven, maar die kunnen vaak niet vanwege visserij", stelt Gorter. "Er zijn eigenlijk geen redelijke alternatieven."

De surfers zijn nu een petitie gestart, om te voorkomen dat ze hun favoriete plek moeten verlaten. Meer dan 1100 mensen hebben inmiddels getekend. De hoop is dat de politiek samen met de surfers een oplossing zoekt.

De moeder van het 14-jarige meisje dat afgelopen maandag in haar ouderlijk huis in Blerick werd doodgestoken, blijft langer vastzitten. Het Openbaar Ministerie gaat ervan uit dat zij degene is geweest die de dodelijke steekverwondingen heeft toegebracht en verdenkt haar van moord dan wel doodslag.

De vader, die ook meteen werd opgepakt, is door de rechter-commissaris vrijgelaten. Wel blijft hij verdachte. Justitie onderzoekt nog wat zijn rol was bij de dood van het meisje.

Beide ouders werden maandag aangehouden nadat in de vroege ochtend melding was gemaakt van een steekincident in Blerick, een stadsdeel van Venlo. De hulpdiensten troffen hun zwaargewonde dochter in het ouderlijk huis. Ze konden niets meer voor haar betekenen.

Twee meldingen gedaan

Gisteren werd bekend dat het gezin in het verleden in beeld was bij hulpverleningsinstanties. Bij het meldpunt Veilig Thuis, voor huiselijk geweld en kindermishandeling, zijn voorheen twee meldingen gedaan. De laatste was twee jaar geleden.

In de buurt van de woning is een herdenkingsplek ontstaan, meldde de Limburgse omroep L1 gisteren. Buurtbewoners en schoolkinderen leggen er bloemen, knuffels en tekeningen neer. Ook staan er kaarsen. Op de middelbare school van het meisje is ook een gedenkplek ingericht.

Het Openbaar Ministerie wijst erop dat de zaak grote impact heeft op vrienden, familie, de wijk en de school van het meisje. Het OM ziet veel geruchten en speculaties rondgaan en geeft aan dat dat tot onrust en onzekerheid leidt. Op "dringend verzoek" van de familie roept justitie mensen op geen beelden van het meisje te delen.

Partijen in de Tweede Kamer zijn ontstemd over de aanhoudende misstanden bij diertransporten vanuit Ierland. De Kamer wil al jaren een eind aan de import van de jonge Ierse kalfjes, maar uit berichtgeving van de NOS bleek vandaag dat ze nog altijd onder onwaardige omstandigheden en in strijd met Europese regels naar ons land komen. De dieren van soms maar twee weken oud krijgen tijdens een reis van 50 tot 80 uur soms 24 uur lang niets te drinken.

De misstanden zijn niet nieuw. Zowel in 2023 als 2024 drong de Kamer op verzoek van de Partij voor de Dieren al aan op een kabinetsplan om de import te stoppen. De sector deed ook beloftes om de omstandigheden te verbeteren: zo zouden kalfjes vanaf 2026 minimaal twee keer per 24 uur melk krijgen. Nu blijkt dat de dieren te dicht op elkaar staan om überhaupt te kunnen drinken.

Europese tik op vingers?

Van een Nederlands importverbod is het nog niet gekomen. Rundvleesproducent VanDrie, marktleider in de sector, zegt dat de dieren ergens anders heen gaan als Nederland met de import stopt. Staatssecretaris Erkens wil met het bedrijf om tafel, maar voelt naar eigen zeggen ook onmacht. Langeafstandstransport is nu niet verboden, aldus Erkens. Wel wil hij met Ierland en Frankrijk inzetten op strengere handhaving, en kijken of een verbod op Europees gebied haalbaar is.

Partijen in de Kamer hopen dat strengere handhaving snel geregeld kan worden. In het Europees Parlement heeft de Partij voor de Dieren de Europese Commissie gevraagd of Ierland op de vingers getikt kan worden vanwege het jarenlang toestaan van illegale transporten.

De pasgeboren stiertjes zijn een "restproduct" van de grote Ierse melksector: ze hebben geen economische waarde en worden voor lage prijzen verscheept. Na de slacht gaat het merendeel als vlees Europa in.

"Die export slaat nergens op, zo kunnen we niet doorgaan", vindt GroenLinks-PvdA-Kamerlid Bromet. Volgens haar plakt de politiek vooral pleisters. Te vaak worden dingen vooruitgeschoven, zei Bromet, die met het nieuwe kabinet op "nieuwe kansen voor het dierenwelzijn hoopt".

Staatssecretaris Erkens zei dat hij het oude kabinet niet wil recenseren, maar met het nieuwe kabinet veel knopen wil doorhakken. "Uiteindelijk heeft de sector zelf ook niets aan onzekerheid en vooruitschuiven."

Vorige week schreef hij de Kamer te willen inzetten op scherpere regels. Zo moet de maximumtransporttemperatuur van 35 naar 30 graden, worden de controles bij slachthuizen intensiever en moet het grote aantal stalbranden omlaag. Erkens kijkt nog naar het verplichten van elektra-keuringen in stallen.

Een Kamermeerderheid vindt de plannen positief, maar een deel wil meer haast en verplichtingen. Bromet hoopt dat het kabinet niet alleen voornemens maar ook echte nieuwe wetgeving zal laten zien.

'Niet kapot reguleren'

BBB-leider Van der Plas waarschuwt ervoor om de sector "kapot te reguleren". Ook zij wil weten wat er misgaat met de Ierse transporten. Maar ze vindt ook dat de Nederlandse veehouderij juist al stappen heeft gezet door huisvesting te verbeteren en het gebruik van antibiotica te verminderen. Ze pleit ervoor de sector meer te vertrouwen. PvdD-leider Ouwehand zei in een reactie dat ze daar geen aanleiding voor ziet, zij ervaart vanuit de sector "alleen maar weerstand".

Zorgen bij Kamerleden zijn er ook over de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Kamerleden vragen zich af of er genoeg capaciteit voor intensiever toezicht is. Dat toezicht moet ook 's nachts gaan plaatsvinden als slachthuizen vaker in de nacht gaan slachten vanwege de transporttemperaturen. Staatssecretaris Erkens zei dat het "bredere capaciteitsvraagstuk" van de NVWA zijn aandacht heeft. Hij wil gaan kijken wat de mogelijkheden zijn om de capaciteit "slimmer" in te zetten. Hij wil er voor de zomer in de Kamer op terugkomen.

Kalfjes uit Ierland komen nog steeds naar Nederland. De dieren komen met de boot en zijn zo'n 50 tot 80 uur onderweg.

Sommige zijn nog baby's, een paar weken oud. Maar melk is er op de boot niet voor ze. Zo'n 24 uur krijgen ze niet te drinken.

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Nederlandse kalverenbedrijven beloofden al een paar jaar geleden om de allerjongste stiertjes niet meer zo ver te vervoeren. Maar, ontdekten NOS-redacteuren Sarah Bürmann en Joost Schellevis, het gebeurt nog steeds. Zij volgden meer dan 10.000 Ierse kalfjes, die in februari, maart en april bij 85 Nederlandse bedrijven terechtkwamen. In deze podcast vertellen zij over hun onderzoek, en over de reactie van de kalversector.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Dieuwke Teertstra

Redactie: Max Smedes

Minister Hermans van Volksgezondheid is niet van plan in te grijpen bij het Voedingscentrum, dat de Schijf van Vijf maakt over gezonde voeding. Over de laatste versie van de schijf is veel ophef ontstaan, omdat de adviezen ook gaan over de milieu- en klimaatimpact van bepaalde voedingsmiddelen.

Maar Hermans benadrukt dat de schijf alleen tips geeft aan consumenten. Iedereen kan zelf bepalen of hij zich aan de adviezen houdt. "Wat u straks in uw supermarktkarretje legt, is aan uzelf", hield ze Kamerleden voor in een debat over leefstijlpreventie.

Een deel van de Tweede Kamer vindt dat het Voedingscentrum buiten zijn boekje gaat. De Schijf van Vijf moet alleen gaan over wat gezonde voeding is, en niet over de gevolgen van de productie van voedsel voor het klimaat, vinden partijen als de PVV, JA21, Groep Markuszower, FVD en BBB. "Ik wil de oude Schijf van Vijf terug", zei FVD-Kamerlid Van Houwelingen.

In de laatste versie, die eerder deze maand werd gepresenteerd, is de aanbevolen hoeveelheid rood vlees per week gehalveerd naar 100 gram, omdat dat beter is voor het milieu.

Noten uit Californië

De partijen vinden dat het Voedingscentrum te veel sturend bezig is en vooral een klimaatagenda heeft. "Doorgeslagen ideologie", stelde Kamerlid Moinat van de Groep Markuszower. En de conclusies over het milieu kloppen ook niet, betoogde BBB-Kamerlid Wiersma.

Te veel zuivel en vlees wordt afgeraden, onder meer omdat bij de productie heel veel water wordt verbruikt. Tegelijkertijd wordt geadviseerd elke dag een handje ongezouten noten te eten. Die noten komen volgens Wiersma bijna allemaal uit Californië, waar bij de teelt grote hoeveelheden drinkwater worden gebruikt.

Het Voedingscentrum krijgt elk jaar tien miljoen euro van de ministeries van Landbouw en Volksgezondheid. Sommige rechtse oppositiepartijen vinden dat die subsidie helemaal gestopt moet worden. Anderen suggereerden dat het ministerie van Klimaat en Groene Groei maar moet gaan meebetalen.

"Ik heb vertrouwen in het systeem", stelde minister Hermans daartegenover. Het Voedingscentrum baseert zich bij zijn adviezen op wetenschappelijke inzichten van de Gezondheidsraad. Omdat de wetenschap altijd weer tot nieuwe inzichten komt, wordt de Schijf van Vijf elke tien jaar geactualiseerd.

Toekomstige generaties

En die adviezen gaan sinds 2016 niet alleen over gezond voedsel, maar ook over veilig en duurzaam voedsel, benadrukte ze. "We zijn ook verantwoordelijk voor veilig en gezond voedsel voor toekomstige generaties."

Een meerderheid van de Tweede Kamer is het met Hermans eens, al riep coalitiepartij CDA de minister wel op om haar boodschap duidelijker uit te dragen. "Neem de maatschappelijke discussie wel serieus. Er is hier, maar ook bij consumenten niet altijd duidelijk wat de achtergrond is van deze update van de Schijf van Vijf."

Oekraïne krijgt definitief de EU-lening van 90 miljard euro, zo zijn alle lidstaten overeengekomen. Gisteren was al duidelijk dat Hongarije zijn blokkade zou opheffen, en vandaag moest er nog formeel over worden gestemd.

Dat betekent dat Oekraïne nu zo snel mogelijk de eerste 45 miljard euro voor 2026 ontvangt. Dat geld kan onder meer worden gebruikt voor de aanschaf van militair materieel.

Europese leiders hadden eind vorig jaar afgesproken dat de EU-landen gezamenlijk 90 miljard euro gaan lenen aan Oekraïne. Dit bedrag is bedoeld om het land te helpen zijn overheidsbudget sluitend te krijgen. Kyiv heeft het geld ook hard nodig om de oorlog tegen Rusland te kunnen blijven bekostigen.

Maar premier Orbán van Hongarije blokkeerde de EU-lening met zijn vetorecht, vanwege het stilleggen van de oliedoorvoer naar zijn land via de beschadigde Droezjba-pijpleiding in Oekraïne. Volgens Oekraïne raakte de leiding eind januari beschadigd bij een Russische droneaanval in de plaats Brody. Orbán en de eveneens Moskougezinde Slowaakse premier Fico beschuldigden Oekraïne ervan de reparatie te rekken.

Een oud-afdelingshoofd van de gevangenis in Arnhem is veroordeeld tot 11 maanden cel voor het binnensmokkelen van verboden goederen en drugsbezit.

De 37-jarige man smokkelde volgens de rechtbank maandenlang onder meer telefoons en drugs de gevangenis in. Daarvoor kreeg hij betaald door gevangenen of hun omgeving, wat neerkomt op ambtelijke omkoping. Ook bleek dat hij zelf drugs in bezit had en kleine hoeveelheden leverde aan een kennis.

Uit financieel onderzoek kwam naar voren dat hij tienduizenden euro's aan contant geld ontving, waarvoor volgens de rechtbank geen legale verklaring is.

De rechtbank rekent het de man zwaar aan dat hij als leidinggevende de veiligheid in de gevangenis in gevaar bracht en het vertrouwen in zijn functie heeft geschaad. De opgelegde straf is iets lager dan de eis van het Openbaar Ministerie, omdat de zaak lang heeft geduurd.

Op 6 maart van dit jaar, op een veebedrijf in de buurt van Dublin, kreeg de zwartwit gevlekte melkkoe Vicky een kalfje. Toen gebeurde iets wat niet vaak wordt gedaan: de boer - eigenaar van een doorsnee melkveebedrijf - gaf het kalfje een naam en registreerde die: Ollie.

Dat is niet vanzelfsprekend, want Ollie is een stiertje. Hij is een van de vele dit jaar geboren stiertjes van het zwartbont-ras, dat de klassieke melkkoeien levert. En van stiertjes is vaak geen naam bekend: ze zijn onderdeel van de grote Ierse melkindustrie en verdwijnen snel van de boerderij. Voor lage prijzen gaan ze bijvoorbeeld richting Nederland. Zo ook Ollie.

De NOS volgde 11.000 kalfjes die net als Ollie dit jaar vanuit Ierland naar Nederland kwamen, ondanks beloften uit de sector om daarmee te stoppen. De dieren krijgen tijdens de overtocht naar het Europese vasteland 24 uur geen melk. Volgens de Europese Commissie is dat tegen de regels.

Eind maart begon Ollie alle voornemens ten spijt aan zijn lange reis naar Nederland. Waar Ollie precies op een vrachtwagen werd geladen, weten we niet. Dat is van minuut tot minuut bij de overheid bekend, maar het publiek en ook de journalistiek hebben geen toegang tot de databases waar die informatie in is opgeslagen.

We weten wel dat die vrachtwagen hoogstwaarschijnlijk op 30 maart in Dublin op een commerciële veerdienst naar Frankrijk reed. Dat weten we op basis van de dienstregeling van de twee commerciële veerdiensten tussen Ierland en Frankrijk, en met behulp van cijfers over bootvervoer van het IMF.

Vlak daarvoor kreeg Ollie nog een laatste rustpauze en wat melk. Hard nodig, want op de boot kan dat niet: apparatuur om kalfjes in een vrachtwagen melk te geven is niet aanwezig. De vrachtwagen staat zo vol dat de transporteur geen melk kan geven. Ook zou de melk warm moeten zijn, en dat is al helemaal onmogelijk.

Het was beter geweest als Ollie iets ouder was, zodat hij beter tegen de overtocht bestand was en niet meer afhankelijk van melk. Maar dan pasten er minder runderen als Ollie op de boot, en dat is duurder. Kalfjes groeien namelijk razendsnel.

Met een boottocht van 19 uur en inclusief in- en uitladen betekent dat dat het stiertje het zo'n 24 uur zonder melk moet uithouden. Ierland vindt dat niet in strijd is met de Europese regels, omdat het niet "noodzakelijk" zou zijn om de dieren te voeden: ze overleven de veertocht namelijk zonder al te veel aantoonbare schade.

De Europese Commissie leest de regels anders en vindt dat de wetenschappelijke richtlijn van minimaal eens per twaalf uur voeding zou moeten worden aangehouden.

De kalfjes, die afhankelijk zijn van melk, krijgen circa 24 uur lang helemaal niets te drinken. Bij aankomst in het Franse Cherbourg - vrijwel zeker op 31 maart - krijgt Ollie met zijn Ierse soortgenoten wat te drinken. Daarna wordt hij weer in de vrachtwagen geladen, richting Nederland.

Over de precieze lengte van Ollies reis verschillen de meningen. Staatssecretaris Erkens van Landbouw schreef deze week aan de Tweede Kamer dat een reis doorgaans zo'n 36 uur duurt. Maar uit wetenschappelijk onderzoek, waar de industrie aan meewerkte, blijkt de totale reis eerder 50 tot 80 uur te zijn.

Meppel

Op 1 april komt Ollie in Nederland aan, op een veehouderij in de buurt van Meppel. Hij is dan dus waarschijnlijk al minstens twee dagen onderweg: hoelang precies, weten we niet door het gebrek aan informatie uit Ierland.

Over ongeveer een halfjaar zal Ollie naar verwachting worden geslacht: de kans is groot dat zijn vlees is bedoeld voor de export. Het vlees van negen op de tien in Nederland geslachte kalveren wordt geëxporteerd naar andere Europese landen, vooral Frankrijk, Duitsland en Italië. Ook de export naar het Midden-Oosten en Azië rukt op.

Vrijwel niemand is blij met de reis van Ollie. De Nederlandse kalfsvleessector, marktleider VanDrie voorop, wilde er in principe mee stoppen - maar zag daar dus van af.

De Nederlandse autoriteiten willen dat dieren niet zo lang zonder melk gaan, maar zien weinig mogelijkheden om op te treden: wie verantwoordelijk is voor toezicht op de boot is onduidelijk. Als er binnen Nederland overtredingen worden geconstateerd betalen Ierse vervoerders simpelweg de boetes niet, en rijden ze verder ondanks verboden. Ierland werkt niet mee.

De Europese Commissie vindt dat dit alles in strijd is met de regels. En zelfs Ierland zélf - dat geen strengere regels wil omdat het bang is dan te worden afgesneden van de Europese interne markt - erkent dat het beter kan. Want, schreef de Ierse chief veterinary officer: "Er kan een legitieme vraag worden opgeworpen of het welzijn van kalveren kan worden verbeterd als ze onderweg worden gevoed".

Ondanks alle onvrede veranderde er nog niets. En zo stak Ollie samen met minstens 10.968 mannelijke soortgenootjes zonder melk de Ierse Zee en Het Kanaal over.

Verantwoording

Voor dit onderzoek achterhaalde de NOS het systeem achter de 16-cijferige oormerknummers van Ierse runderen. Daardoor konden we geautomatiseerd in openbare databases informatie over de runderen opvragen en zien wanneer ze in Nederland zijn geïmporteerd.

Voor het achterhalen van de logica gebruikte de NOS op meerdere manieren kunstmatige intelligentie. Zo konden we een wiskundige rekensom in de oormerknummers achterhalen die het aantal te raden combinaties vergaand terugbracht.

De AI hielp ons vervolgens bij het slim raden van de oormerknummers, waardoor we in minder dan een paar weken tijd de oormerknummers van 2276 kuddes wisten te achterhalen die in Nederland zijn geïmporteerd, samen 27.807 kalfjes, waarvan 10.969 dit jaar. Ook vonden we de gegevens van 492 boerderijen en slachterijen waar ze zijn geweest, waarvan 85 dit jaar.

De NOS benaderde de nieuwe Nederlandse eigenaar van Ollie, maar kreeg geen reactie.

In een kringloopwinkel in Eemnes is een bijzonder exemplaar van Het Achterhuis gevonden, het dagboek van Anne Frank. Het bleek een zeldzame eerste druk.

De eerste oplage bestond uit slechts 3036 exemplaren, gedrukt onder leiding van Otto Frank, de vader van Anne.

Koen Samson van Veilinghuis Van Spengen wist niet wat hij zag toen de vrijwilligers van de kringloopwinkel met het boek naar hem toe kwamen. "Dit is heel bijzonder. De eerste druk bestond uit iets meer dan 3000 boeken, dus als je een exemplaar in goede staat aantreft, is dat uniek", zegt hij tegen de regionale omroep NH. "En deze is in goede staat!"

Opbrengt naar goed doel

Een lichte verkleuring op de achterkant en het ontbreken van de stofomslag daargelaten, ziet het boek er nog piekfijn uit. Samson is dan ook blij dat de vrijwilliger van de kringloop goed oplette. "Diegene heeft bij het sorteren niet alleen gezien dat het er goed aan toe was, maar ook dat het drukjaar 1947 speciaal was. Dan moet je er oog voor hebben."

Het boek gaat na een aantal kijkdagen in mei onder de hamer. Vergelijkbare eerste drukken brachten tussen de 3000 en 16.000 euro op. Dat geld komt ten goede aan de stichting van de kringloopwinkel, dat het gebruikt voor het ondersteunen van een aantal goede doelen.

70 talen

Het Achterhuis is het best gelezen Nederlandstalige boek ter wereld. Het boek werd tientallen miljoenen keer verkocht en werd vertaald in ruim zeventig talen.

Anne Frank kwam samen met haar zus Margot in vermoedelijk februari 1945 om in het Duitse concentratiekamp Bergen-Belsen. Eerder hadden ze in Auschwitz-Birkenau opgesloten gezeten. Daar stierf hun moeder in januari 1945. Het dagboek dat Anne bijhield, werd gepubliceerd dankzij haar vader, die de oorlog als enige van zijn gezin overleefde.

Vorig jaar kocht een man in een kringloopwinkel in het zuiden van het land per toeval een ander exemplaar van de eerste druk. Het boek werd geveild voor 16.500 euro. In oktober werd nog een exemplaar gevonden, deze keer in Leeuwarden.

Geïnteresseerd in de Tweede Wereldoorlog?

Abonneer je dan hier op onze nieuwsbrief.

Ruim 350.000 gedupeerden hebben zich de afgelopen dagen gemeld voor een massaclaim tegen telecomprovider Odido. De privacystichting Consumers United in Court (CUIC) nam afgelopen maandag het initiatief voor de massaclaim, nadat gegevens van ruim 6 miljoen Odido-klanten op het darkweb werden gepubliceerd.

De privacystichting vindt dat Odido nalatig is geweest in het bewaren van gegevens. Zo zou het bedrijf te veel gegevens hebben bewaard en voor een te lange periode. In een rechtszaak moet blijken of dat inderdaad het geval is. Autoriteiten doen onderzoek naar het bewaren van klantgegevens door Odido en de beveiliging van data bij de provider.

CUIC wil onder meer genoegdoening voor iedereen van wie gegevens nu op straat liggen. De organisatie zet in op een schadevergoeding van ongeveer 500 euro per gedupeerde.

Kan jaren duren

Jay Doerga van de Radboud Universiteit zei eerder in een interview met de NOS dat het jaren kan duren voordat gedupeerde klanten worden vergoed. Hij doet onderzoek naar massaclaims die worden gestart rond de privacywet AVG. En vergoeden gebeurt alleen wanneer Odido daadwerkelijk moet betalen.

Inlichtingendienst AIVD zegt dat Rusland zich voorbereidt op een langdurige confrontatie met het Westen. Ook was de dreiging van landen met een offensief cyberprogramma vorig jaar groter dan was ingeschat, schrijft de AIVD in het jaarverslag over 2025.

"In de tachtig jaar dat de AIVD en zijn voorlopers bestaan, was er niet eerder een dreigingsbeeld zoals nu, waarbij de nationale veiligheid tegelijk van zoveel kanten, zo langdurig onder druk staat", schrijft de directeur-generaal van de geheime dienst, Simone Smit. Zij noemt de houding van Rusland richting Europa een "oncomfortabel feit".

De AIVD schrijft dat de Russen zich vorig jaar nog agressiever, brutaler en provocerender opstelden tegen Europese landen. Dit doen ze omdat ze op hun beurt de Europese politieke en militaire steun aan Oekraïne ook zien als "steeds vijandiger".

Hacks

Als voorbeeld van de Russische dreiging noemt de inlichtingendienst onder meer de cyberaanval die de Russen in 2025 hebben uitgevoerd op Signal- en WhatsApp-accounts van ambtenaren en militairen. Ook de hackersgroep die door de AIVD in 2025 als 'Laundry Bear' werd betiteld, wordt in het verslag aangehaald.

Dit collectief wordt gezien als een aan Rusland gelieerde spionagegroep die doelgerichte cyberaanvallen uitvoert tegen westerse overheden en defensie-gerelateerde organisaties. De groep wordt verantwoordelijk gehouden voor de hack bij de politie waarbij werkgerelateerde contactgegevens werden gestolen van tienduizenden medewerkers, zoals namen, e-mailadressen en telefoonnummers.

Ook meldt de inlichtingendienst dat "statelijke actoren" zoals buitenlandse overheden, inlichtingendiensten of groeperingen die hierdoor worden aangestuurd, steeds vaker gebruikmaken van criminele netwerken en individuen voor spionageactiviteiten. Uit nieuw onderzoek blijkt, zo schrijft de inlichtingendienst, dat sommige van deze criminele netwerken structureel actief zijn in Nederland.

China wil wereldorde vervormen

Daarnaast heeft de AIVD veel aandacht voor China. Volgens Smit is dit land "al jaren heimelijk en illegaal actief om de kennis van onze bedrijven en kennisinstellingen te bemachtigen". Volgens de AIVD bedreigt dat de autonomie en het innovatie- en verdienvermogen van Nederlandse bedrijven.

Het past volgens de geheime dienst in het streven van China om de wereldorde te hervormen "naar eigen autocratische ideologie". De Chinese inspanningen blijven een continue dreiging voor westerse kennisinstituten en bedrijven, aldus de inlichtingendienst.

Nederland was in 2025 ook doelwit van Chinezen. Telecomproviders waren het slachtoffer van een cyberspionagecampagne uitgevoerd door de Chinese hackersorganisatie Salt Typhoon, die volgens de VS wordt gesteund door de Chinese staat. De dreiging vanuit China is in 2025 zowel verbreed als verdiept, aldus de AIVD.

Aanhoudende terreurdreiging

Ondertussen is het jihadisme nog altijd de grootste dreiging voor de nationale veiligheid. Vanuit deze hoek komt een "aanhoudende terroristische dreiging". Deze komt vrijwel geheel voor rekening van Islamitische Staat, waarbij de AIVD in 2025 een toename van het aantal aanhangers onder jongeren tot 24 jaar ziet.

Zij radicaliseren in toenemende mate online. Zes van de elf personen die vorig jaar werden gearresteerd vanwege een jihadistische geweldsdreiging waren jonger dan 24. In de onderzoeken ziet de AIVD sowieso steeds meer jongeren voorbijkomen.

In de rechts-extremistische beweging in Nederland ziet de dienst twee stromingen. Hoewel ze dezelfde doelen hebben, is de ene stroming een bredere, niet-gewelddadige beweging, maar er bestaat ook een smallere beweging die wel gewelddadig is. Voor links-extremisten was de oorlog in Gaza in 2025 een belangrijk onderwerp en hoewel de AIVD hen "activistisch" noemt, is de dreiging vanuit deze groepering gering.

Kwaadaardige elite

In het jaarverslag wordt ook Iran genoemd. Dat land richt zich met zijn cyberdreiging vooral op critici van het regime, maar ook op experts die zich met het Midden-Oosten bezighouden en medewerkers van overheidsinstanties. Dat sommigen van hen staatsburger zijn van westerse landen, houdt Iran niet tegen, ziet de geheime dienst.

Ook anti-institutionele extremisten zijn nog altijd actief in Nederland. Deze zogenoemde soevereinen geloven dat een kwaadaardige elite mensen wil onderdrukken, tot slaaf maken of vermoorden en zien massamigratie als een manier van de elite om de bevolking verder te onderdrukken.

Vooral journalisten en rechters ontvangen regelmatig bedreigingen vanuit deze hoek. Bij aanhoudingen van acht anti-institutionele extremisten trof de politie onder meer vuurwapens, grote hoeveelheden munitie en zwaar vuurwerk aan, maar ook castorbonen. Dat is het hoofdingrediënt voor het gif ricine, een middel dat door Rusland vroeger veel werd gebruikt.

China bereidt zich voor

In een dinsdag gepubliceerd jaarverslag van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) werd geconcludeerd dat zowel Rusland als China snel leert van de oorlog in Oekraïne. Volgens de MIVD is de militaire samenwerking tussen beide landen het afgelopen jaar sterk geïntensiveerd. Voor China is de oorlog in Oekraïne een belangrijke leerschool. Het land bereidt zich voor op gewapende conflicten, aldus de MIVD. China claimt Taiwan en houdt geregeld grote militaire oefeningen rond het eiland.

De FIOD heeft gisteren zes panden doorzocht in een onderzoek naar een groothandel in bloemen en planten uit het Westland. Het bedrijf zelf en twee medewerkers worden verdacht van witwassen van grote geldbedragen.

Tussen 2021 en dit jaar werd voor in totaal 28 miljoen euro aan ongebruikelijke transacties gemeld. Uit verder onderzoek bleek dat het bedrijf in 2025 elke week gemiddeld 300.000 euro aan contant geld binnenkreeg.

De invallen van gisteren waren in twee bedrijfspanden, drie woningen en een garagebox. Dat gebeurde niet alleen in het Westland, maar ook in de gemeenten Arnhem en Zevenaar. Daar wonen de twee verdachten van 58 en 25 jaar. Wat hun functie is bij het bedrijf, wil een FIOD-woordvoerder niet zeggen.

Melden is verplicht

Bij de doorzoekingen werd een grote hoeveelheid contant geld gevonden. Hoeveel precies, zegt de woordvoerder niet. Ook is beslag gelegd op cryptovaluta, bankrekeningen, gegevensdragers en administratie.

De FIOD zegt dat juist in de bloemen- en plantenhandel veel contant geld rondgaat en dat het daarom ook belangrijk is dat de ondernemers ongebruikelijke transacties melden. Dat zijn bijvoorbeeld alle cash transacties van meer dan 10.000 euro. Het melden daarvan is verplicht om de financiering van criminelen of terroristen te bestrijden.

De verdachte bloemengroothandel deed die verplichte melding nooit, zegt de FIOD.

Steeds meer eigenaren van vakantiehuisjes zetten deze in de verkoop. Vorig jaar werden 2700 zogenoemde recreatiewoningen te koop gezet. Dat is het hoogste aantal in de afgelopen vijftien jaar, zo blijkt uit nieuwe cijfers van de makelaarsvereniging NVM.

Vooral beleggers die eerder hun geld staken in een vakantiehuisje willen hier nu vanaf. Dit komt volgens de NVM door de aanpassingen van belastingen in box 3. Hierdoor moet er onder meer hogere btw worden afgedragen op verhuur, terwijl er ook nog een fictief rendement wordt geheven.

De vraag verschuift daardoor van beleggers naar particuliere kopers die de woning zelf (deels) willen gebruiken, zo merken de NVM-makelaars.

Kritische kopers

Toch lukt het beleggers niet om hun recreatiewoning makkelijk te verkopen. Gemiddeld staat een huisje 84 dagen in de verkoop, waar dit normaal gemiddeld 32 dagen is. Ook krijgen ze minder dan gevraagd. Kopers krijgen hun vakantiewoning gemiddeld voor een bedrag dat 3,4 procent onder de vraagprijs ligt.

Dat komt volgens de NVM omdat particulieren een stuk kritischer zijn geworden. Ze willen kortom waar voor hun geld, ook omdat kopers dit voornamelijk met eigen spaargeld doen.

"De recreatiewoning wordt weer vaker gekocht vanuit emotie en gebruik, minder vanuit rendement", zegt Anneke Haak-Bronsema, bestuurslid NVM Wonen. "Kopers nemen weer de tijd en onderhandelen scherper. Dat is gezond, maar vraagt ook realisme van verkopers."

Permanente bewoning?

Tegelijk wachten veel particulieren ook op de mogelijkheid om permanent in een vakantiehuisje te kunnen wonen. "Duidelijkheid vanuit de overheid is essentieel om vertrouwen te behouden", vindt Haak-Bronsema.

Permanente bewoning van vakantiehuisjes wordt gezien als oplossing voor het tekort aan woningen, bijvoorbeeld voor ouderen. Toch ziet niet elke gemeente dit zitten. Haak-Bronsema vindt dat gemeenten meer maatwerk moeten toepassen met het toestaan van permanent wonen in een recreatiehuisje.

Overigens zijn er landelijk verschillen in de koop en verkoop van recreatiewoningen. In Zeeland worden veel huisjes aangeboden en dalen de prijzen het scherpst. Op de Waddeneilanden liggen de prijzen juist op een record.

Het Internationale Strafhof (ICC) in Den Haag gaat de Filipijnse oud-president Rodrigo Duterte vervolgen voor de moorden die onder zijn bewind zijn gepleegd, zo heeft het hof bekendgemaakt. Duterte (81) wordt ervan verdacht opdracht te hebben gegeven tot de moord op 76 landgenoten, en poging tot moord op twee anderen.

In zijn tijd als president, van 2016 tot 2022, zei de president een "oorlog tegen drugs" te voeren om zo de orde en vrede in zijn land te herstellen. Dat was een belofte die hem als relatieve politieke outsider de verkiezingswinst had opgeleverd.

Dat beleid leidde volgens mensenrechtenactivisten en politieke tegenstanders tot standrechtelijke executies van iedereen die ook maar een klein beetje met drugs te maken had, zowel dealers als gebruikers - en ook veel mensen die überhaupt nergens op te betrappen waren.

Duizend dode drugsdealers

Al snel na zijn aantreden werden op Filipijnse straten dagelijks lijken aangetroffen. "Het zijn duizend dode drugsdealers, waar maken ze zich druk om?", zo reageerde Duterte in die tijd.

Volgens aanklagers bij het ICC zijn er door Dutertes doodseskaders duizenden burgers gedood in die tijd, van wie zij er dus bijna 100 te bewijzen achten. "Het bewijs dat we nu hebben gezien wijst erop dat er een duidelijk plan was van Duterte en zijn handlangers om vermeende criminelen te vermoorden, onder wie mensen die te maken zouden hebben met drugsgebruik of -handel", aldus de rechters van het hof.

Opvolger Bongbong

In de Filipijnen mogen presidenten wettelijk maar één termijn dienen, daarna kunnen ze niet herkozen worden. Duterte werd vorig jaar opgepakt op het vliegveld van Manila, toen zijn opvolger Ferdinand 'Bongbong' Marcos al aan de macht was. Die arrestatie was op verzoek van het ICC, dat al sinds 2018 onderzoek deed naar de moorden onder Duterte.

De oud-president zit sinds vorig jaar vast in Den Haag. Hij houdt vol niets verkeerd te hebben gedaan, en politieagenten alleen de opdracht te hebben gegeven op mensen te schieten als ze zelf bedreigd werden.

Wanneer de rechtszaak van start gaat, is niet bekend. Dat kan nog maanden of zelfs een jaar duren.

Er komt meer ruimte om geld terug te krijgen voor mensen die zijn opgelicht door criminelen die zich voordoen als medewerker van een bank. Voorheen kregen slachtoffers weinig tot niets terug wanneer zij de voorschriften om veilig te bankieren hadden genegeerd, zoals het delen van een pincode. Maar het klachteninstituut Kifid zegt nu dat banken vaker het voordeel van de twijfel moeten geven aan rekeninghouders.

Banken waarschuwen in hun veiligheidsvoorschriften dat klanten nooit hun bankpas, pincode of inloggegevens mogen delen met iemand anders. Wie dit wel doet is grof nalatig.

Het Kifid wijst er echter op dat bij bankhelpdeskfraude slachtoffers op ernstige wijze kunnen worden gemanipuleerd en onder druk gezet. Zij denken dan contact te hebben met een echte bankmedewerker en slaan daarom de veiligheidseisen in de wind. Een gedupeerde die dat kan aantonen, moet voortaan toch worden vergoed door hun bank.

50.000 euro weg

De doorbraak kwam nadat een slachtoffer van bankhelpdeskfraude naar het Kifid was gestapt. De klant was getrapt in een mail van een fraudeur die vroeg om voor de klantveiligheid "de validatie van haar bankrekening af te ronden" door op een website alle gegevens in te vullen.

De oplichter belde vervolgens op om de 6-cijferige beveiligingscode op te vragen. Daardoor kon de app van de bank op een tweede telefoon worden geactiveerd, waarna vervolgens ruim 50.000 euro van een spaarrekening werd weggeschreven naar een cryptoplatform en een Spaans bankrekeningnummer.

Toen de klant ontdekte te zijn opgelicht kon zij haar bank Bunq pas de volgende dag bereiken. Die probeerde het geld nog tevergeefs terug te krijgen

Omdat de rekeninghouders hun passen en veiligheidscodes hadden afgegeven, hadden de klant het recht verspeeld om de schade terug te krijgen. Bunq bood uit coulance nog wel aan om 70 procent van het gestolen geld te compenseren. Daarop stapte de klant naar het Kifid.

"Niet juist"

Het Kifid vindt nu dat de manipulatie zó verfijnd is dat er niet gesproken kan worden van nalatigheid. "De consument heeft niet grof nalatig gehandeld maar is slachtoffer geworden van oplichting", zo luidt het oordeel.

Het klachteninstituut vindt namelijk dat de bank alerter had kunnen zijn op de vreemde afschrijvingen. En ook dat het omzetten van een spaarrekening naar een betaalrekening om het geld vervolgens over te boeken te snel ging. Door dit te vertragen had dit kunnen worden voorkomen.

Omdat het Kifid vindt dat de rekeninghouder niet frauduleus of opzettelijk heeft gehandeld, krijgt zij het volledige gestolen geld terug van de bank. In het vervolg geldt die coulance ook voor nieuwe slachtoffers die in paniek overtuigd zijn dat zij met een echte bankmedewerker contact hebben.

Eerder vertelde een slachtoffer van helpdeskfraude zijn verhaal aan de NOS:

Correctie

In een eerder versie werd verwezen naar een zaak van twee slachtoffers die reageerden op een nep-sms. De zaak van het Kifid betreft een nieuwe zaak. De uitspraken in deze oude zaken worden niet met terugwerkende kracht gecorrigeerd.

Supermarktketen Lidl start in tien vestigingen een proef om voedsel na de houdbaarheidsdatum te verwerken tot veevoer. Op die manier hoopt de supermarkt jaarlijks 10 miljoen kilo aan voedselverspilling te kunnen voorkomen, wat gelijkstaat aan ruim 330 volgeladen vrachtwagens.

Lidl gaat het veevoer produceren uit oude maaltijdsalades, graanproducten en fruit. "We gaan uitzoeken of het lukt om goede kwaliteit veevoer te krijgen", zegt een woordvoerster tegen persbureau ANP.

De deelnemende vestigingen zamelen gedurende vier weken hun onverkochte en bedorven voedselproducten apart in, waarna het tot varkensvoer wordt verwerkt door het bedrijf FeedValid.

Producten niet geschikt voor Voedselbank

Volgens de supermarkt gaat het om producten die niet meer verkocht kunnen worden en ook niet meer geschikt zijn voor de Voedselbank. Normaal gesproken worden de producten vergist voor de productie van biogas.

Lidl verwerkt al langer oud brood tot veevoer. De supermarkt zegt dat het voor het eerst is dat dit nu ook geprobeerd wordt met gemengde voedselstromen.

De supermarktketen heeft de doelstelling om in 2030 de voedselverspilling met 50 procent te verminderen ten opzichte van 2018. Deze proef is onderdeel van die doelstelling.