NOS Nieuws - Algemeen

Het dodental bij de protesten in Iran is opgelopen tot ruim 2500. Dat zegt HRANA, een in de Verenigde Staten gevestigde Iraanse mensenrechtenorganisatie. Volgens HRANA zijn 2571 doden geverifieerd: 2403 meerderjarige demonstranten, 147 aan de regering gelieerde personen, 12 minderjarigen en 9 burgers die niet demonstreerden.

Het gemelde aantal doden door HRANA loopt snel op: afgelopen weekend stond het dodental nog op ruim 500. Duizenden mensen zijn de afgelopen weken gearresteerd.

Massaal protest

In Iran is de grootste opstand in jaren gaande. Die wordt hard neergeslagen door het regime. De opstand begon in Teheran als protest van winkeliers tegen de gestegen kosten van het levensonderhoud, maar groeide snel uit tot een landelijk protest tegen het regime vanwege onder meer het gebrek aan politieke vrijheid.

In een poging het nieuws over de demonstraties de kop in te drukken, legde Iran het internet plat en kon in eerste instantie niet meer internationaal worden gebeld. Elon Musk kondigde daarop aan dat zijn Starlink-satellietservice gratis te gebruiken is in Iran zolang de internetblokkade voortduurt. Daarmee kunnen Iraniërs bijvoorbeeld video's en foto's van de opstanden doorsturen. Duidelijk is dat ze daarmee hun leven riskeren, want het regime probeert de gebruikers op te sporen.

De protesten in Iran verspreidden zich de afgelopen weken als een olievlek over het land:

De Amerikaanse president Trump heeft de bevolking opgeroepen te blijven protesteren en zei dat "hulp onderweg" is. Onduidelijk is wat hij daarmee bedoelt, maar volgens hem is militaire actie een van de mogelijkheden. Hij riep zijn landgenoten op om Iran zo snel mogelijk te verlaten.

De Iraanse autoriteiten gaven gisteren voor het eerst in twee weken informatie over aantal slachtoffers en spraken van zo'n 2000 doden. Iran wijst met de beschuldigende vinger naar de VS en Israël, die "terroristische agenten" zouden hebben geïnstrueerd om het oproer te starten.

'Gevangenen snel berecht en geëxecuteerd'

Het hoofd van de Iraanse rechtspraak liet gisteren in een video doorschemeren dat de gearresteerden snel berecht en geëxecuteerd zullen worden. Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken meldde op basis van een familielid dat Iran van plan is om vandaag demonstrant Erfan Soltani (26) te executeren. Hij werd vorige week aangehouden en zou de eerste betoger in de afgelopen weken zijn die ter dood is veroordeeld.

Trump waarschuwde dat hij "zeer krachtig" gaat optreden als gevangenen ter dood worden gebracht. Iran heeft daarop landen in de regio, zoals Saudi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten en Turkije, gewaarschuwd dat Amerikaanse militaire bases aldaar worden aangevallen als het komt tot een Amerikaanse aanval op Iran. Ook heeft Iran die landen gevraagd te voorkomen dat de VS aanvalt.

Als gevolg van de uitspraak van Trump is de directe communicatie tussen de Iraanse buitenlandminister Araghchi en de Amerikaanse speciaal gezant Witkoff voorlopig stilgelegd, meldt een Iraanse functionaris aan persbureau Reuters.

De commandant van de luchtmacht van de Revolutionaire Garde, de militaire elite-eenheid van het regime, zegt dat zijn land de voorraad raketten heeft uitgebreid sinds de twaalfdaagse luchtoorlog met Israël vorig jaar juni. "We zijn op het toppunt van onze paraatheid", zei Majid Mousavi tegen staatsmedia.

Als er één lidstaat voor de EU de afgelopen zestien jaar een doorn in het oog is geweest, dan is dat Hongarije. Sinds Viktor Orbán met zijn partij Fidesz aan de macht kwam, lag Hongarije met het vetorecht steeds dwars als het ging om belangrijke thema's, zoals Oekraïne. Verder werd de rechtsstaat gesloopt en bracht Orbán het leeuwendeel van het Hongaarse medialandschap onder bij vertrouwelingen.

Maar op 12 april kan het tijdperk-Orbán ten einde komen. Dan gaan Hongaren weer naar de stembus, zo werd gisteren bekendgemaakt. Volgens betrouwbare peilingen gaat de nieuwe partij van de oppositieleider Peter Magyar aan kop.

Orbán was bij alle verkiezingen sinds 2010 onoverwinnelijk, mede dankzij de greep op de media en aanpassingen in het kiesstelsel. Hongarije is al jaren geen volwaardige democratie meer, concludeerde het Europees Parlement. Eerdere pogingen van de versnipperde oppositie om zich te verenigen tegen de almacht van de premier mislukten jammerlijk. Tot nu.

Doofpotaffaire

Magyar, die zelf uit de Orbán-contreien komt, was eerder diplomaat in Brussel en trad twee jaar geleden op de voorgrond met onthullingen over een doofpotaffaire rond misbruik in een opvangtehuis voor kinderen. Hij richtte een nieuwe partij op: het centrumrechtse 'Tisza' (Respect en Vrijheid). Binnen de kortste keren kreeg hij met een populistische anti-Orbán-boodschap duizenden mensen op de been in de aanloop naar de Europese verkiezingen.

Daarbij gaat Magyar (44) in op de onvrede in Hongarije over de economische situatie, zoals de hoge inflatie en structurele werkloosheid, en over bijvoorbeeld de falende gezondheidszorg. Zijn conclusie: het leven onder premier Orbán is er niet beter op geworden en het land functioneert niet.

Zonder gebruik te maken van de traditionele zenders en kranten, krijgt Magyar zijn effectieve anti-Orbán-geluid via sociale media toch bij de kiezers. Magyar hamert onder meer op de zelfverrijking van de premier en diens vrienden. Daarnaast lukt het hem met een strak campagneschema zowel in de stad als op het platteland om Orbán-getrouwe regio's te bereiken.

Ook zegt Magyar van Hongarije weer een betrouwbare EU- en NAVO-bondgenoot te maken. EU-miljarden die Brussel achterhoudt vanwege de ondermijning van de rechtsstaat, belooft hij te krijgen.

Orbán vernieuwt zijn team

Voor Orbán is duidelijk dat hij in de problemen zit. Bij het partijcongres afgelopen weekend, waar hij opnieuw zonder tegenstand als premierskandidaat werd verkozen, werd bekend dat een belangrijk deel van zijn kandidaten van de vorige verkiezingen wordt vervangen. Orbán hoopt betere kansen te hebben met een vers blik politici die handiger zijn met sociale media.

Orbán herhaalde in zijn toespraak zijn bekende belofte om de EU, migranten en genderpolitiek buiten de deur te houden. De verkiezingen zouden een keuze zijn tussen oorlog en vrede in Europa. Orbán is in tegenstelling tot zijn meeste EU- en NAVO-bondgenoten tegen steun voor buurland Oekraïne. Hij onderhoudt nog altijd warme banden met de Russische president Poetin.

Tegelijkertijd opende Fidesz volop de aanval op Magyar. De oppositieleider werd weggezet als iemand die alleen maar belangen van de EU en Oekraïne zou dienen, en die een gevaar zou vormen voor een stabiele toekomst. De campagneslogan voor Fidesz is dan ook dat het "de veilige keuze" is voor Hongarije.

ChatGPT

Magyar greep het moment aan om een truc uit te halen die toch wel typisch is voor zijn manier van campagnevoeren. Direct toen de slogan bekend werd, kocht zijn team alle domeinnamen met deze woorden. Daarop werden anti-Orbán-teksten verkondigd: de premier zou hoofdzakelijk een veilige keuze zijn voor de oligarchen, een slechte gezondheidszorg en hogere schulden.

In verschillende peilingen staat Magyar met zijn partij stevig voor, met zo'n 50 procent van de stemmen. Orbán komt met Fidesz niet boven de 40 procent uit. De komende maanden moet blijken wat Orbáns regering verder nog zal proberen om de opmars van Magyar te stoppen, al mag hij als EU-lid ook niet te ver gaan.

Onlangs deelde een pro-Orbán-site een zogenaamd verkiezingsprogramma van de oppositieleider waarin stond dat hij de belastingen op allerlei vlakken wil verhogen. Het was nep en geschreven met ChatGPT.

Een ding staat vast: de verkiezingen kunnen niet alleen voor Hongarije maar voor heel Europa vergaande gevolgen hebben. Ook in Brussel zal nauwgezet worden gevolgd of de dwarsligger van de EU wordt weggestemd.

Opvallend daarbij is recent onderzoek waaruit blijkt dat binnen Hongarije het vertrouwen in de EU juist is toegenomen. De tegendraadse opvattingen van Orbán zullen hem deze keer mogelijk niet meer de overwinning bezorgen.

Goedemorgen! Vandaag hebben de buitenlandministers van Denemarken en Groenland in Washington topoverleg met hun Amerikaanse ambtgenoot Rubio. En Marokko staat in de halve finale van de Afrika Cup tegenover Nigeria.

Eerst het weer: de regen trekt weg en in het noordwesten gaat de zon eerst schijnen. In het zuiden blijft het langer bewolkt. Het wordt 5 tot 9 graden en het waait niet zo hard.

Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de files en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

In Vlissingen zijn drie mensen gewond geraakt bij een explosie in een wooncomplex voor senioren. Een van hen is naar het ziekenhuis gebracht.

Bij de explosie ontstond grote schade aan meerdere appartementen. Bij tal van woningen sprongen de ruiten. Ook geparkeerde auto's en gebouwen in de buurt liepen schade op. Een lantaarnpaal is afgebroken.

Nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

De exportwaarde van de Nederlandse popmuziek is in een jaar met 12 procent gestegen. Showtoetsenist Dirkjan Ranzijn draagt daar zijn steentje aan bij. Hij staat dertigste op de lijst van artiesten die het meest optreden in het buitenland.

Fijne woensdag!

De Nijmeegse chipmaker Nexperia was vorig jaar opeens het middelpunt van een internationale rel. Autofabrikanten wereldwijd dreigden geen auto's meer te kunnen produceren door het conflict bij Nexperia.

Vandaag buigt de Ondernemingskamer, de rechtbank die zich met bedrijfszaken bezighoudt, zich over de vraag of er een onderzoek moet komen naar de situatie bij Nexperia. Wat kunnen we verwachten? Vijf vragen over deze zaak.

Wat was er ook al weer aan de hand bij Nexperia?

Het rommelt het afgelopen jaar al een tijd bij Nexperia. Eind september slaat de bom in. De situatie is volgens demissionair minister Karremans van Economische Zaken zo dringend dat hij een nog nooit gebruikte wet uit de Koude Oorlog inzet om de controle bij het bedrijf over te nemen. Volgens de minister dreigen anders belangrijke kennis en productieplekken uit Europa te verdwijnen.

Een dag na deze ingreep stappen drie bestuursleden naar de Ondernemingskamer. Volgens hen handelt de Chinese topman Zhang Xuezheng (bijnaam mr. Wing) in het nadeel van Nexperia. Zo zou een enorme hoeveelheid onderdelen worden besteld bij een ander bedrijf van hem. Een hoeveelheid die volgens de bestuursleden helemaal niet nodig is voor Nexperia. Ook brachten de bestuursleden naar voren dat mr. Wing de volledige macht naar zich toe probeert te trekken door hen snel te zullen ontslaan. Het ministerie van Economische Zaken sluit zich als belanghebbende aan bij de zaak. Dit gebeurt zelden.

De rechter deelt de zorgen van de bestuursleden en besluit op dezelfde dag mr. Wing te schorsen en de aandelen van de Chinese eigenaar af te nemen. "Het is nog nooit eerder gebeurd dat zonder hoor en wederhoor zo'n maatregel is genomen door de Ondernemingskamer", zegt Loes Lennarts, hoogleraar Ondernemingsrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Waarom is deze zaak zo bijzonder?

Het gebeurt niet vaak dat een bedrijf het middelpunt is van zo'n grote storm. Het ingrijpen van minister Karremans en het besluit van de Ondernemingskamer begin oktober veroorzaken een gigantisch conflict met China.

Het land verbiedt Nexperia nog chips uit China te exporteren en in een paar weken tijd leidt dit tot grote problemen bij veel autofabrikanten over de hele wereld. Nexperia wordt zelfs onderwerp van gesprek tussen de Chinese president Xi en de Amerikaanse president Trump in november.

Wat doet de Ondernemingskamer vandaag?

De Ondernemingskamer buigt zich over de vraag of nader onderzoek bij Nexperia nodig is. Dat gebeurt als er "gegronde reden is voor twijfel aan een juist beleid en een juiste gang van zaken" bij een bedrijf.

De Ondernemingskamer kan tijdelijke acties nemen die verdere schade aan Nexperia moeten voorkomen. Nog onduidelijk is wat die acties kunnen zijn. Vandaag wordt nog geen uitspraak in de zaak verwacht.

Wat kunnen we verwachten?

Los van het oordeel van de rechter zal vandaag vooral heel interessant zijn om te horen welk bewijs er op tafel ligt. Was er daadwerkelijk sprake van wanbeleid of zijn er toch meer kanten aan dit verhaal?

Als wanbeleid wordt aangetoond, kan dit verstrekkende gevolgen hebben. Zo raakte ondernemer Gerard Sanderink vorige maand zijn bedrijven Centric en Oranjewoud definitief kwijt nadat door hem gevoerd wanbeleid was vastgesteld. Bij SNS Reaal kwam de directie drie jaar geleden juist met de schrik vrij, toen een onderzoek aantoonde dat er geen bewust wanbeleid was gevoerd tijdens de ondergang van de bank-verzekeraar.

Hoe moet het nu verder?

Het conflict in en rondom Nexperia wordt inmiddels op zoveel niveaus uitgevochten dat het voor de Ondernemingskamer nog een hele kluif zal worden om de onderste steen boven te krijgen.

Inmiddels zijn de grootste chiptekorten voor de auto-industrie verdwenen. Nexperia levert ook weer mondjesmaat chips, maar de toekomst van het bedrijf is nog onzeker.

Bij veel zaken bij de Ondernemingskamer slagen betrokken partijen er tussentijds toch nog in om er samen uit te komen. Maar het is de vraag of dat in het geval van Nexperia gebeurt. Niet alleen zijn de verhoudingen tussen China en Nederland verzuurd, ook binnen Nexperia is een flinke kloof ontstaan. Het zal nog een tijd duren voordat de werkelijke gevolgen voor Nexperia duidelijk worden.

Het dodental door het ongeval waarbij een bouwkraan op een passagierstrein stortte, is opgelopen tot dertig. In totaal raakten 64 mensen gewond, van wie zeven ernstig.

Op de plek van het ongeluk wordt gewerkt aan een nieuwe hogesnelheidslijn tussen Thailand en China. De kraan stond bij een brug die daar werd gebouwd.

De trein was onderweg van hoofdstad Bangkok naar het noordoosten van het land en reed zo'n 120 kilometer per uur toen de kraan erbovenop viel. De tweede wagon werd geraakt waar op dat moment zo'n 40 mensen zaten. Er brak direct brand uit.

Onduidelijk is waardoor het misging. De Thaise minister van Transport heeft een onderzoek ingesteld.

Een deel van de ingestorte kraan is blijven liggen op bogen die voor de nieuwe spoorverbinding zijn aangelegd; een ander deel raakte de passerende trein.

Op beelden is te zien dat de trein is ontspoord en gekanteld:

Het ongeluk gebeurde rond 09.15 uur plaatselijke tijd in de regio Sikhio, ten noordoosten van Bangkok. De Thaise spoorwegen zeggen dat er op het moment van het ongeluk waarschijnlijk rond de 200 mensen in de trein zaten.

Een ooggetuige vertelt aan persbureau AFP dat hij een knal hoorde, gevolgd door twee explosies. "Toen ik ging kijken wat er was gebeurd, zag ik dat de kraan op een passagierstrein met drie wagons was gevallen. De kraan had de tweede wagon geraakt en sneed deze doormidden."

Het gaat vaker fout bij bouwprojecten in Thailand. Er is strenge regulering maar die wordt vaak omzeild, onder meer door omkoping.

De Thaise premier Anutin Charnvirakul eist dat de verantwoordelijken worden gestraft, meldt de Thaise nieuwssite The Nation. Hij vraagt zich af waarom de aannemer niet op een zwarte lijst stond, ondanks eerdere ongelukken.

In Den Haag zijn gisteravond vier mensen opgepakt voor het belagen van de Iraanse ambassade. Ze gooiden stenen naar het ambassadegebouw in de wijk Scheveningen. Ook probeerden mensen over het hek van het terrein te klimmen.

Voor zover bekend is er weinig of geen schade. Niemand raakte gewond. De arrestanten zijn meegenomen naar het politiebureau. Het is niet bekend wie zij zijn.

In Iran zijn massale anti-regeringsdemonstraties aan de gang. Die worden met harde hand neergeslagen. Er wordt gevreesd voor duizenden doden. Informatie uit het land is schaars: het internet en vrijwel alle telecommunicatie zijn geblokkeerd.

Als gevolg van de onrust in het land zijn de afgelopen dagen meer Iraanse vertegenwoordigingen doelwit geweest van acties. Bij de ambassades in Londen en Madrid hebben activisten Iraanse vlaggen verwijderd. In Ottawa, de hoofdstad van Canada, werden bij de ambassade pamfletten en vlaggen van betogers opgehangen.

Afgelopen jaar was wereldwijd het op twee na warmste sinds het begin van de metingen. Wel lag de gemiddelde temperatuur flink lager dan het recordjaar 2024. Dat blijkt uit gegevens van Copernicus, een Europese dienst die met satellieten onder meer het klimaat in de gaten houdt.

De wereld is nu bijna 1,5 graad Celsius warmer dan aan het einde van de 19de eeuw:

Voor Nederland is de trend in gemeten temperaturen vergelijkbaar. Het KNMI maakte onlangs bekend dat 2025 een relatief warm jaar was, maar niet zo warm als de twee recordjaren ervoor. Ook in het Noord- en Zuidpoolgebied was het in 2025 warm, net als het zeewater rond Europa.

Diverse andere organisaties, zoals de Amerikaanse organisatie Berkeley Earth, maken ook vandaag hun metingen bekend.

El Niño stuwt temperaturen

De metingen illustreren dat de aarde opwarmt. Zo zijn de afgelopen elf jaar wereldwijd ook de elf warmste gemeten jaren. Voornaamste oorzaak daarvan is de uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen. Die komen vooral vrij bij de verbranding van steenkool, olie en gas. Van die fossiele brandstoffen verbrandden mensen vorig jaar opnieuw een recordhoeveelheid.

Toch waren de afgelopen drie jaar opvallend warm, zelfs als je uitgaat van de opwarming van de aarde. Deels komt dat door natuurlijke variatie, zegt Bart Verheggen, klimaatexpert bij het KNMI. "Zo kreeg 2024 een forse duw in de rug van El Niño." Dat fenomeen leidt ertoe dat de bovenste laag zeewater in de Stille Oceaan voor de kust van Zuid-Amerika relatief warm is.

In 2025 was er geen sprake meer van een El Niño. Het is daarom logisch dat het jaar koeler uitvalt, zegt Verheggen: "Het zou heel raar zijn als het net zo warm of zelfs warmer zou zijn." Toch waren de temperaturen nog steeds hoog. "In vergelijking met decennia geleden was vorig jaar bijzonder warm", zegt Verheggen, "en ook warmer dan we op grond van de opwarmende trend zouden verwachten."

Actievere zon, minder vervuiling

Onder wetenschappers woedt nog altijd een discussie over welke oorzaken, naast El Niño, de afgelopen jaren zo warm maakten. Waarschijnlijk gaat het om een cocktail van diverse zaken, schreef de Amerikaanse klimaatwetenschapper Zeke Hausfather in december op Carbon Brief, een gespecialiseerde website over klimaat.

Zo was de zon wat actiever dan normaal wat leidde tot iets hogere temperaturen. Verder nam de vervuiling in de Chinese industrie en de internationale scheepvaart af. Daardoor zitten minder kleine deeltjes (aerosolen) in de lucht die zonlicht weerkaatsen, en de aarde iets afkoelen. Er zijn ook aanwijzingen dat de wereldwijde bewolking afneemt. Dat leidt ertoe dat de aarde iets donkerder is en meer zonlicht vasthoudt. Het is onduidelijk hoe dit komt.

In 2024 brak de aarde voor het eerst door de grens van 1,5 graden Celsius opwarming. Tien jaar geleden beloofden bijna alle landen in Parijs om de opwarming onder de 2 graden Celsius te houden, en liever nog onder de 1,5 graad. Wetenschappers vergelijken de temperatuur daarbij met de periode tussen 1850 en 1900. Toen begon het grootschalige verbranden van steenkool, olie en gas.

Doorbreken 1,5 graad 'kwestie van tijd'

Vorig jaar bleef de wereld met 1,47 graden Celsius net onder de grens van 'Parijs'. Omdat het klimaat van jaar tot jaar varieert, kijken experts veelal niet naar losse jaren. In plaats daarvan berekenen ze een gemiddelde over een langere periode. Zo bezien is de aarde nu circa 1,4 graden Celsius opgewarmd.

Toch lijkt de definitieve doorbraak een kwestie van tijd. "De wereld is de lange termijnlimiet uit het verdrag van Parijs snel aan het naderen", zegt Carlo Buontempo, die bij Copernicus verantwoordelijk is voor de gegevens over klimaatverandering. "We gaan erdoorheen. We moeten nu kiezen hoe we omgaan met die onvermijdelijke overschrijding." De recentste raming van Copernicus wijst erop dat dit begin 2029 gaat gebeuren.

Het Openbaar Ministerie in Spanje is een onderzoek begonnen naar beschuldigingen van seksueel misbruik en verkrachting door zanger Julio Iglesias. Twee vrouwen die voor Iglesias werkten, beschuldigen hem ervan dat hij ze in 2021 vernederde en seksueel intimideerde. Ook zou hij tegen hun zin in seks met ze hebben gehad. Iglesias heeft niet gereageerd op de aantijgingen.

De vrouwen werkten in huizen van Iglesias in de Dominciaanse Republiek en op de Bahama's. Ze deden hun verhaal met steun van een vrouwenrechtenorganisatie bij media in Spanje en de VS, die er gisteren over publiceerden. De media zeggen zich te baseren op drie jaar onderzoek, telefoongesprekken, appjes en foto's. Vorige week werd de zaak al gemeld bij de Spaanse justitie.

Een van de vrouwen, die in de publicatie de naam Rebeca heeft gekregen, zegt dat Iglesias haar sloeg en betastte. Een keer zou hij haar hebben gedwongen om samen met een andere vrouw seks met hem te hebben. Ze was toen 22. "Ik voelde me een object, een slaaf", wordt de vrouw geciteerd.

De andere vrouw, die Laura wordt genoemd en uit Venezuela komt, zegt dat Iglesias haar psychologisch onder druk zette, onder meer door geregeld te dreigen met ontslag en bij te houden hoeveel ze at. Ook zij beschuldigt de zanger van misbruik van meerdere vrouwen. "Hij deed met ze wat hij wilde."

De 82-jarige Iglesias is een grootheid in Spanje. Hij is de succesvolste Spaanse zanger ooit en verkocht wereldwijd meer dan 300 miljoen platen. Hij is de vader van Enrique Iglesias, ook een zanger.